Akte Motorflugzeuge Nat. Luftfahrt-Schule Private Sportflieger

                                                                                                         Terug

    (Dit artikel verscheen eerder in LUCHTVAARTKENNIS)                           

 

In LUCHTVAARTKENNIS 1996/2 heb ik het dokument van Feldluftpark Holland gepubliceerd waarin een opsomming van de Nederlandse vliegtuigen werd gegeven met de mate waarin ze geschikt bevonden werden/waren voor de NSFK.

Via Marcel Hogenhuis van de Stichting Historische Werkgroep Vliegveld Venlo kwam ik in het bezit van nog veel meer gegevens over de Duitse aktiviteiten op dit terrein.

Deze werkgroep heeft research gedaan in het Bündes-Militär Archiv te Freiburg en heeft daar de bovengenoemd dossier gevonden.

Uit deze bundel dokumenten komt onderstaande informatie.

Hierbij zal ik niet proberen er een 'lopend verhaal' van te maken maar me beperken tot een opsomming van de meest interessante dokumenten met hun inhoud.

 

*        Een brief d.d. 12-7-1940 van Fl.Ing.a.Kr. Sachsenberg aan de Wehrmachtsbefehlhaber in den Niederlanden (W.B.Nd.)

De heer Sachsenberg deelt hierin mede dat hij op Soesterberg gezocht heeft naar de PH-VYG van de NLS maar deze niet heeft kunnen vinden. Ook het aanwezige personeel kon hem niet wijzer maken.

Van de PH-AIV en PH-DSA wist hij te vertellen dat ze te Ypenburg op een boot geladen waren.

Hij stelt voor om deze vliegtuigen als ze aangetroffen worden aan de betreffende eigenaren terug te geven omdat ze toch niet geschikt zijn als opleidings- dan wel verbindingstoestel.

Mochten ze al eventueel door de Luftwaffe gevorderd zijn, dan stelde hij voor om de eigenaren schadeloos te stellen “wie dies bei der Uebernahme von Kraftfahrzeugen geschehen ist”.

 

*        Een brief d.d. 14-8-1940 van Abtlg.II/Flugbereitschaft aan Luftgau Holland (L.g.H) betreffende "Flugzeuge Holländischer Sportflieger, die nicht beschlagnehmt wurden".

Hierin wordt gezegd dat de laatste tijd Nederlandse eigenaren herhaaldelijk verzochten om de toezegging dat toestellen die gedemonteerd en buiten een vliegveld waren opgeslagen niet in beslag genomen zouden worden.

Om een indruk te krijgen om welke toestellen dat dan wel ging, was aan de NLS gevraagd een opgave te doen van betreffende vliegtuigen.

Er werd voorgesteld de 26 opgesomde toestellen, voor zover niet interessant voor de Luftwaffe, bij elkaar te brengen en gezamenlijk op te slaan. Het onderhoud kon dan door het NLS-personeel geschieden dat toch al zorg droeg voor het onderhoud van de resterende NLS-vloot.

Hiermee kon het toezicht op deze vliegtuigen ook doelmatiger plaatsvinden.

 

* De NLS-lijst.

Reg.                      Type                         Eigenaar                                                                          Opgeslagen te:

PH-AJS                Bird                          L. Müller, Stationsplein 18, Almelo       Stationsplein 18, Almelo

PH-KGH               Schelde S 12          H.Th.van Marken, Emmalaan 11, Baarn                      Garage de Waal, Amsterdam

PH-LFK                Klemm L 25            F.J. Koch, Quellijnstraat 57, Amsterdam       Quellijnstraat 98, Amsterdam

PH-WPK               Wiley Post               F.J. Koch, Quellijnstraat 57, Amsterdam       Quellijnstraat 98, Amsterdam

PH-ATB                Puss Moth               A.M. Noordenbos, Langestraat 31, Enschede            Langestraat 31, Enschede

PH-AMN               Puss Moth               A.M. Bauling, Everh. V. Reydtstraat 43, Deventer      Flugplatz Teuge

PH-CEG               D.H. Moth                     ,,     ,,                                                                            Flugplatz Teuge

PH-AJI                  D.H. Moth                     ,,     ,,                                                                            Flugplatz Teuge

PH-ARI                  Taylor Cub              H.S. Heijmans, Keizersgracht 431, Amsterdam         Jachthaven Kersken, Kudelstaart

                               Scheldemeeuw      Kon.Mij. “De Schelde”, Vlissingen                                Jachthaven Kersken, Kudelstaart

PK-WDR              Hornet Moth            W.D. Rous, Keizersgracht 431, Amsterdam               Colijn, Aalsmeerweg, Haarlemmermeer

PH-HCA               Percival Gull            H.M. Schmidt Crans, Stationsdwarsstr. 2, Utrecht      Meelfabriek Koechlin, Prinses Mariannelaan

                                                                                                                                                          326, Voorburg

PH-APA                Klemm L 26a          Zeeuwsche Ver. v. Luchtvaart, Koudekerke                Middelburg

PH-ARS                D.H. Moth                J. Luijmes, Amsterdam                                                  Garage Morsch, Nieuwe Meerdijk 140,

                                                                                                                               Badhoevedorp

PH-ASU                D.H. Moth                A.D. de Koster, Pr. Mariannelaan 326, Voorburg       Meelfabriek Koechlin, Prinses Mariannelaan

                                                                                                                                                          326, Voorburg

PH-ATL                 Puss Moth               J. Tempelman, Gronauschestr. 12, Enschede            Garage Avon, Borstelweg, Enschede

PH-AIB                  Pander                    N. Hazewinkel, Stalstraat 5, Groningen                        A. Korteweg, “De Kooikamp”, Glimmen

PH-ATH                Percival Vega Gull   Tj. Bendien, Sportlaan 6, Almelo                                 Garage Avon, Borstelweg, Enschede

PH-JAC                Puss Moth               (Ist kürzlich verkauft worden, Käufer unbekannt)          Keine Nachricht angekommen.  

PH-AJE                D.H. Moth                Eindhovensche Aero Club, Mauritsstraat 8,                Keine Nachricht angekommen.

                                                                                                                                                          Eindhoven

PH-AIX                  Pander                    J. Bovée, Halsteren                                                        Keine Nachricht angekommen

PH-APN                Koolhoven FK 46  NV NLS, Weteringslaan 13, Wassenaar                      Garage Bengsch, Westvlietweg 122,

                                                                                                                                                          Voorburg

PH-FKA                Koolhoven FK 46      ,,     ,,                                                                              Garage Morsch, Nieuwe Meerdijk 140,

                                                                                                                               Badhoevedorp

PH-AIA                  Pander                            ,,     ,,                                                                         Garage Morsch, Nieuwe Meerdijk 140,

                                                                                                                               Badhoevedorp

PH-AJZ                 Koolhoven FK 41      ,,     ,,                                                                              Garage Morsch, Nieuwe Meerdijk 140,

                                                                                                                               Badhoevedorp

PH-FDK                Leopard Moth                ,,     ,,                                                                          Garage Morsch, Nieuwe Meerdijk 140,

                                                                                                                                                           Badhoevedorp

 

*      Een brief d.d. 14-8-1940 van W.B.Nd. aan de NV NLS over bovenstaande lijst:

“Der Eingang Ihres Schreibens vom 6 August wird bestätigt. Für weitere Veranlassung ist das Schreiben sowie die Liste der Sportflugzeuge an Luftgau Holland gegeben worden, der sich in dieser angelegenheit direkt mit Ihnen ins Benehmen setzen wird”.

 

*      Brief d.d. 19-8-1940 van L.g.H. aan de NV NLS waarin toestemming verleend wordt “zur Instandsetzung der sechs Sportflugzeuge der Nationalen Luchtvaartschool in dem Versuchslaboratorium der Bataafschen Petroleum Mij Gesellschaft in Delft”.

Hierbij werd uitdrukkelijk verboden ermee te vliegen en om deze “missbräuchliche Benutzung” te verhinderen werd zelfs verboden de vleugels aan de rompen te bevestigen!

 

*      Brief d.d. 19-8-1940 van L.g.H. aan het Ministerie van Waterstaat / Luchtvaartdienst. In de door de NLS opgestelde lijst worden ook de PH-WPK en PH-WDR genoemd. Die waren echter niet meer ingeschreven en men wilde weten of deze toestellen misschien elders ingeschreven werden en of er eventueel nog meer niet ingeschreven toestellen in Nederland aanwezig waren.

Bovendien wordt gevraagd naar de verblijfplaats van de PH-AIX van de heer Bovée.

Opmerkelijk is dat hier dus de verschrijving PH-WDR i.p.v. PK-WDR voor het eerst opduikt en dat niet om de verblijfplaats van de

PH-JAC en PH-AJE wordt gevraagd.

Ook wordt in de brief geconstateerd dat de hen bekende Nederlandse “Luftfahrzeugstamrolle” begon met PH-ACT en eindigde met

PH-VYG terwijl niet teruggekomen wordt op de onbekende verblijfplaats van de laatste.

 

*      Brief d.d. 21-8-1940 van L.g.H aan de W.B.Nd.

Hierin wordt medegedeeld dat aan de Luchtvaartdienst opdracht is gegeven “eine Veränderung im derzeitiger Unterstellraum ohne besondere Genehmigung des Luftgaukommandos Holland nicht vorzunehmen”.

Het werd toch beter geacht de toestellen te laten waar ze op dat moment opgeslagen waren. Wèl werden de houders der vliegtuigen er persoonlijk voor verantwoordelijk gesteld dat ze daar ook bleven.

Onderhoud zou op deze manier ook goed verzekerd zijn.  En ook het de controle zou zo goed uitgevoerd kunnen worden. L.g.H. verzoekt dan ook aan W.B.Nd. om instemming met deze regeling.

 

*      Brief d.d. 26-8-1940 van de W.B.Nd. aan L.g.H. met een aanvulling op de NLS-lijst van 14-8-1940.

PH-JAO                     Puss Moth                                                                   C. Sipkes, Thierenskade 132, Rijswijk

PH-AJE                     Unbekannt                                                                   Aero Club

 

*      Brief (d.d. 28-8-1940) van NV NLS aan L.g.H. waarin de NLS dank zegt voor de toestemming hun zes vliegtuigen onder zich te mogen houden.

Tevens deelt de NLS mede dat “Morgen werden wir das Flugzeug PH-APN, Koolhoven FK 46, Nummer 4610, Motor Gipsy Major

Nr. 5638, von Westvlietweg 122, Voorburg nach unserer Instandsetzungswerkstätte zu Delft bringen. Wir werden mit der Instandsetzung dieses Flugzeuges anfangen”.

 

*      Brief d.d. 2-9-1940 van NV NLS aan L.g.H.

Het is niet handig om vijf toestellen in Garage Morsch op te slaan en ze voor onderhoud steeds naar de werkplaats in het BPM-proefstation in Delft te moeten transporteren. Er werd toestemming gevraagd de toestellen als volgt in de buurt van Delft op te slaan:

PH-AIA en PH-ARS bij Garage Bengsch, Westvlietweg 122 te Voorburg

PH-FKA, PH-FDK en PH-AJZ in Meelfabriek Koechlin, Prinses Marioannelaan 326 te Voorburg

 

*      Brief d.d. 10-10-1940 van NV NLS aan L.g.H.

Inmiddels is de verblijfplaats van de PH-AIX bekend geworden, het toestel staat in een schuur van de heer Bovee in het dorp Slikkenburg, vlak bij Halsteren.

 

*      Ene Otto Krause heeft kennelijk ‘verklapt’ dat in een garage te Voorburg twee vliegtuigen verstopt zijn. De ‘klikbrief’ is niet aanwezig, wèl de reactie (d.d. 7-1-1940) van Abt.II/Flugbereitschaft:

“Dem Otto Krause dürfte somit irgend eine Belohnung nicht zustehen, da es sich um ordnungsgemäss gemeldetes Fluggerät handelt”.

 

*      Eind januari 1941 was de PH-APN klaar en werd naar Garage Bengsch gebracht, terwijl de PH-ARS op zijn beurt naar de werkplaats werd gebracht.

Ook de PH-FKA was klaar, de romp werd naar Koechlin gebracht, de vleugels bleven opgeslagen in het proefstation.

 

*      Eind februari werd de PH-FDK van Koechlin naar Delft gebracht om onderhanden genomen te worden.

 

*      Twee verklaringen van overdracht, beide d.d. 14-5-1941.

De PH-WPK en de PH-LFK werden allebei door de eigenaar F.J. Koch overgedragen aan Kühn, Obfw. Feldpost Nr. L. 30309.

Uit latere stukken blijkt dat ook deze toestellen in beslag genomen waren.

 

Op 5 mei 1941 ontsnapten Leegstra en Vos met een Fokker G-1 naar Engeland. Als reactie hierop namen de Duitsers alle privé-vliegtuigen in beslag. De rest van het dossier gaat over de gevolgen hiervan voor de individuele vliegtuigeigenaren

en met name over de financiële afhandeling.

 

*      Brief d.d. 29-5-1941 van KNVvL aan L.g.H.

Hierin wijst de KNVvL erop dat aan de eigenaren geen bewijs van inbeslagname is afgegeven, en suggereert om dat d.m.v. een collectieve verklaring alsnog te doen.

Ook attendeert de KNVvL op het verhoogde risico dat deze vliegtuigen lopen als ze op een vliegveld opgeslagen zouden zijn en dat dergelijke risico’s ongetwijfeld niet door de normale verzekeringen zullen worden gedekt.

Behalve de vliegtuigen werden ook nog andere zaken in beslag genomen:

- van de heer H.Th. Van Marken een Gipsy Major motor

- van de NV NLS een Gipsy major motor, een Gipsy I motor, 32 vliegtuiginstrumenten, oude motor onderdelen, een partij oude banden, een compleet FK 46 wiel, twee lege olievaten, drie propellers, een compleet onderstel van een Taylor Cub, een onderstel van een door oorlogsgeweld vernield vliegtuig.

De KNVvL vroeg om teruggave van deze laatste zaken omdat ze voor de eigenaren zeer waardevol waren en eigenlijk buiten de kwestie van de vliegtuigen gehouden konden worden.

 

*      Brief d.d. 3-6-1941 van NV NLS aan L.g.H.

De NLS vraagt om teruggave van hun door oorlogsgeweld beschadigde toestellen. Hierbij werd (natuurlijk) niet om de complete vliegtuigen gevraagd maar vroegen ze om de te repareren rompen en vleugels afzonderlijk en om de beurt te mogen repareren.

Indien het verzoek ingewilligd zou kunnen worden “dann möchten wir am liebsten zuerst den Rumpf des PH-FDK, weil wir daran beschäftigt waren, zurückhalten”.

 

*      Brief d.d. 13-6-1941 van Feldluftzeuggruppe Holland aan de KNVvL.

Deze brief was een reactie op het schrijven aan L.g.H. d.d. 29-5-1941.

Er werd een nauwkeurige opgave gedaan van de in beslaggenomen vliegtuigen en ander materieel. Aan het eind van de brief wordt informatie gevraagd teneinde op een verantwoorde manier de eigenaren schadeloos te kunnen stellen.

Een afbeelding van deze brief is bij dit artikel geplaatst.

 

*      Twee brieven d.d. 24-6-1941 van F.J. Koch aan de KNVvL.

Hierin begroot hij de waarde van de PH-LFK en de PH-WPK op resp. ƒ 6075,- en ƒ 3693,-

 

*      Brief d.d. 4-9-1941 van Der Reichsminister der Luftfahrt und Oberbefehlshaber der Luftwaffe aan W.B.Nd.

Het ging over Wright-Cyclone onderdelen die ‘destijds’ van Schiphol meegenomen waren door de Luftwaffe. Men wilde weten of hierover met de KLM onderhandeld was en zo ja, wat dan de afspraken waren.

Het probleem ontstond omdat men wilde weten of bij verkoop de opbrengst voor de KLM was, dan wel “dem Reich zusteht”.

 

*      Brief d.d. 4-9-1941 van Feldluftzeuggruppe Holland aan KNVvL.

       “Nach einer vorläufigen Stellingnahme des Reichsluftfahrtministerium, Berlijn, ist bezüglich der Beschlagnahmten holländischen Zivilflugzeuge wahrscheinlich damit zu rechnen, dasz diess als beuteflugzeuge behandelt und demgemäsz entschädigungslos eingezogen werden”.

 

*      Brief d.d. 6-11-1941 van de KNVvL aan W.B.Nd.

Ook deze brief, mèt de bijbehorende lijst, is hier afgebeeld.

Zéér interessant is de tweede alinea: “... in derselben Lage wie die “Nederlandsche Luchtvaart Maatschappij” und Herr Reinders befinden, von denen in 1940 Flugzeuge übernommen wurden und wofür von den Deutschen Militärbehörden Preise festgesetzt wurden”.

KLM en Reinders werden dus voor de toen in beslaggenomen toestellen betaald. Welke KLM-toestellen dit betreft is wel duidelijk,

maar Reinders had op dat moment maar twee vliegtuigen die voor deze transactie in aanmerking komen: PH-ARK en PH-ARL de

twee Envoy’s waarvan we vermoedden dat ze naar Duitsland waren gebracht. Hier treffen we dus voor het eerst een Duitse aanwijzing dat dit inderdaad is gebeurd.

 

*      Brief d.d. 20-11-1940 van W.B.Nd. aan L.g.H.

De eerste tekenen dat de financiële kant van de zaak mogelijk gunstig afgewerkt zal worden.

Ten eerste had H.J. Koch als ‘Reichsdeutscher’ natuurlijk geprotesteerd tegen de inbeslagname van zijn vliegtuigen PH-LFK en

PH-WPK. De W.B.Nd. erkent dat deze vliegtuigen natuurlijk moeilijk als ‘Beuteflugzeuge’ gekenmerkt kunnen worden en geeft aan dat ze volgens de richtlijnen betreffende overname van civiele vliegtuigen van het RLM behandeld en aangekocht dienen te worden.

En over de andere vliegtuigen uit de KNVvL-lijst wordt gezegd: “Die Flugzeuge dürfen under den Artikel 53 der Haager Landkriegsordnung Abs.2 fallen, die besagt, dass Privatflugzeuge, die auch während der Kriegshandlungen ausschiesslich für zivile Zwecke bestimmt geblieben sind, nur gegen Entschädiging der Eigentümer beschlagnahmt und verwertet werden können”.

 

*      Brief d.d. 28-11-1941 van de heer Koch “An Dienststelle o 14 82 Abt.II Fl.”

Waarin hij nog even de aandacht vestigt op de sleepinstallatie voor zweefvliegtuigen waarmee zijn PH-LFK was uitgerust, en dat zijn Klemm volgens opgave van de fabriek op dat moment zo’n 14.000,- Rm. waard was.

 

*      Het dokument dat in LUCHTVAARTKENNIS 1996/2 al werd afgedrukt.

 

*      Brief d.d. 4-3-1942 van de heer A.M. Noordenbos aan de Fliegerhorstkommandantyus Twente.

Van Noordenbos was de PH-ATB in beslaggenomen en hij vraagt in deze brief bij wie hij moet zijn voor de schadeloosstelling.

 

*      Opdracht d.d. 9-9-1942 aan de KNVvL om de schadeloosstelling voor te bereiden. Hierbij afgedrukt.

 

*      Tenslotte vier dokumenten die deze zaak besluiten.

- Brief d.d. 26-3-1943 van W.B.Nd. Abt.II aan de Chefintendant van W.B.Nd. over de de afwikkeling van de schadeloosstelling.

- De bijbehorende lijst met opgave van de uit te keren bedragen.

- De verklaring van de Chefintendant W.B.Nd. dat “de Angelegenheit damit erledigt ist”.

 

Na den oorlog

(Dit artikel verscheen eerder in LUCHTVAARTKENNIS)

 

In LUCHTVAARTKENNIS 1996/2 en 1999/2 hebben we al uitgebreid aandacht besteed aan de wederwaardigheden van onze civiele luchtvloot na de meidagen van 1940.

Daarbij ging het echter voornamelijk of het uiteindelijke lot van de toestellen en werd slechts fragmentarisch aandacht geschonken aan de lotgevallen in de periode direct na de meidagen. Ook al omdat we bij een dergelijk 'moeilijk' onderwerp natuurlijk geheel afhankelijk zijn van het bronnenmateriaal dat boven water gebracht wordt.

De gegevens in bovengenoemde aflevering waren afkomstig uit het Bundes-Militair Archiv te Freiburg.

Onderstaand artikel is geheel gebaseerd op onlangs teruggevonden Nederlandse documenten van de Luchtvaartdienst.

 

Al vrij vlug na de meidagen wilde de Luchtvaartdienst een overzicht hebben van de toestand van de luchtvloot. Dat geschiedde door een rondzendbrief aan de diverse eigenaren.

Aan wie precies deze brief werd gezonden heb ik niet kunnen achterhalen, maar het merendeel van de reacties is wel teruggevonden. In hoeverre e.e.a. compleet is, is niet te beoordelen. Van niet aangetroffen zaken valt natuurlijk nu niet meer te beoordelen of ze er ooit geweest zijn.

 

Behalve dat het op zich natuurlijk heel interessant is, noopt het ook tot enige correcties in de geschiedschrijving.

Het betreft met name de PH-AIB, PH-AIV, PH-ALG, PH-ASA, PH-ATI, PH-HJP en PH-TOL waarvan het lot zoals beschreven in “75 Jaar etc.” toch enigszins anders blijkt te zijn.

 

N.V. Koninklijk Luchtvaart Maatschappij voor Nederland & Koloniën.

Aan de KLM werd op 30 mei 1940 een brief gestuurd met de volgende inhoud.

  Ik verzoek U mij zoo spoedig mogelijk een opgave te doen toekomen omtrent de staat van al Uwe vliegtuigen, zulks met vermelding van den aard van de beschadigingen e.d. Tevens verzoek ik U mij mede te deelen welke vliegtuigen Uwer maatschappij zich in het buitenland bevinden.

 

Het antwoord op 21 juni 1940 was een uitgebreide opgave van de positie en de staat van alle KLM-vliegtuigen:

 

Naar aanleiding van Uw verzoek hebben wij de eer U hieronder een overzicht te doen volgen van den toestand der vliegtuigen onzer maatschappij.

 

Douglas DC3-vliegtuigen1)

Van de zich op Schiphol bevindende DC3-toestellen zijn er drie thans vliegklaar, namelijk:

PH-ALV                                                                             (Duitsche registratieletter NA - LC)

PH-ASK                                                                             (     ,,               ,,               NA - LB)

PH-ASM                                                                            (     ,,               ,,               NA - LE)

 

In reparatie zijn:

PH-ALH                                                                             (   ,,           ,,         September   ,,    ,,    ,,   )

PH-ASR                                                                             (welke omstreeks half Juli gereed kan zijn)

 

Verbrand en afgeschreven zijn:                                     PH-ALU,  PH-ARX, PH-ASP, PH-AST

Te Lissabon bevindt zich:                                               PH-ARW

In Engeland bevinden zich:                                            PH-ALI, PH-ARZ

Langs de Indië-route bevinden zich                              PH-ALN, PH-ALO. PH-ALP, PH-ALR, PH-ALT, PH-ALW,

                                                                                            PH-ARB, PH-ARE, PH-ARG

 

Douglas DC2-vliegtuigen

Van de zich op Schiphol bevindende DC2-toestellen zijn er drie thans vliegklaar, namelijk:

PH-AKI                                                                               (Duitsche registratieletter NA - LD)

PH-AKS                                                                             (Duitsche registratieletter NA - LF)

PH-AKT                                                                             (Duitsche registratieletter NA - LA)

 

In reparatie zijn:

PH-AKJ                                                                              (welke in begin Juli gereed kan zijn)

PH-AKO                                                                             (   ,,     in September gereed kan zijn)

PH-AKQ                                                                             (   ,,               ,,               ,,      ,,     ,, )

PH-AKR                                                                             (   ,,     omstreeks half Juli gereed kan zijn)

 

Verbrand of beschadigd en afgeschreven zijn:           PH-ALD, PH-AKK, PH-AKN, PH-AKP

Te Lissabon bevindt zich:                                               PH-ALE

 

Diverse vliegtuigen

Te Schiphol is vliegklaar:                                               PH-AKD (FK-43)

In reparatie zijn:                                                                PH-AJL(FK-43), PH-AJX(FK-48), PH-AKB(FK-43), PH-ASO(FK-43)

Onherstelbaar beschadigd:                                            PH-ACT(F 7a), PH-AEB(F 7a), PH-OTO(F 8a)2)

 

In West-Indië bevinden zich: 2 Fokker F-18, 4 Lockheed 12 en 2 DC5-vliegtuigen.

 

Omtrent den aard van de beswchadigingen der vliegtuigen, welke gerepareerd worden, zullen wij U op de hoogte stellen door U te doen toekomen een raparatiestaat van elk vliegtuig.

 

De reparaties waarover in bovenstaande brief wordt gesproken werden uitgevoerd volgens de ook voor de oorlog gebruikelijk procedures. De Luchtvaartdienst verzoekt aan (inspecteurs van) het NLL om toezicht uit te oefenen op de reparaties. Deze inspecteurs doen daar dan later verslag van.

Zo stuurde inspecteur H.J. Takens op 4 oktober 1940 een verslag betreffende de reparaties van de DC2 PH-AKR “Rietvink” en de DC3 PH-ALH “Hop” die door hem werden gecontroleerd en in orde bevonden:

 

   Van de “Rietvink” werden de rompreparaties gekeurd volgens bijgaande teekening. Deze reparaties zijn niet zoodanig van belang, dat hiervoor een nadere sterkte-verantwoording noodzakelijk is. De vleugelreparaties, die aan dit vliegtuig zijn geschied, werden niet gekeurd, daar deze reeeds waren uitgevoerd voordat met de keuring was begonnen.

  Omtrent de herstelling van de “Hop” kunnen dezelfde opmerkingen gelden als boven. Ook hiervan zijn alleen de rompherstellingen gekeurd.

  Daar de keuring dezerzijds is begonnen, toen hiertoe mondeling opdracht kwam en verschillende vleugelherstellingen reeds waren uitgevoerd, kan uiteraard alleen verantwoording worden gedragen voor hetgeen door ons werd gekeurd.

  Van de toestellen “Jan van Gent” en “Kwak”, die momenteel in herstelling zijn, zal het mogelijk zijn alle herstellingen te volgen.

 

Het enige verschil met de voor-oorlogse reparatierapporten is dat de legenda op de bijbehorende tekeningen in het Duits zijn. Wat de “Rietvink” betreft wees de Luchtvaartdienst bij schrijven van 2 oktober 1940 trouwens wel de verontwoordelijkheid voor de luchtwaardigheid van de hand “aangezien de controle op de herstelling onder de huidige omstandigheden niet volledig kon geschieden”.

 

 

 

Van de hierboven genoemde PH-AKJ “Jan van Gent” wordt de schade opgegeven als:

Romp: Aan de romp was weinig beschadigd. Eenige kleine gaten zijn gerepareerd door het inzetten van een plaatje. Aan een vloerspant (No.379½) is een versterking aangebracht (was beschadigd door een bomscherf).

Vleugels: Hiervan is de huid op veleplaatsen vernieuwd. Een aantal doorgezette ribben is gedemonteerd geweest, gericht en versterkt. Op plaatsen waar de huid slechts weinig beschadigd was, is een nieuw plaatje ingezet.

 

En zo worden de beschadigingen aan het hele vliegtuig en de reparatie daarvan opgesomd. De Luchtvaartdienst stemde in met de voorgestelde reparaties, met dien verstande dat een reparatie aan de ophangarm van het hoogteroer niet werd geaccepteerd “aangezien het materiaal, hetwelk gebruikt wordt voor de reparatie niet geschikt is voor laschwerk”

 

Maar nog vóórdat de Luchtvaartdienst met haar inventarisatie begon, was de KLM zelf al actief bezig haar toekomst te plannen.3) Zoals ook andere bedrijven probeerden hun bestaan zeker te stellen (Fokker - Bückers, Pander - SG.38's en Schneekufen) probeerde ook de KLM haar activiteiten in te passen in de nieuw-ontstane situatie.

In die tijd speelde natuurlijk het contract van 26 januari waarin de KLM bij Fokker vier F.24 toestellen bestelde. De daarvoor benodigde Amerikaanse onderdelen waren natuurlijk nu niet meer leverbaar zodat geprobeerd zou worden om ze af te bouwen met o.a. Duitse landingsgestellen en de bouw zóver te voltooien dat “later nog slechts Amerikaansche motoren ingebouwd zouden behoeven te worden”.

Er werd dus duidelijk rekening gehouden met de mogelijkheid dat ontstane situatie slechts tijdelijk was. Dat blijkt ook uit de opmerking van de her Van Tijen dat “met de voltooiing der vliegtuigen zooveel tijd zou zijn gemoeid, dat na afloop daarvan, zij het dan ook met eenige vertraging, de Amerikaansche motoren zouden kunnen worden gemonteerd”.

Ook werd de mogelijkheid overwogen of wellicht Duitse motoren met een vermogen van 1700 pk beschikbaar zouden zijn, dan wel dat door de Fokker-fabriek een kleiner type vliegtuig zou kunnen worden gebouwd met b.v. twee Wright Cyclone G.102 motoren.

Zoals hierboven al opgemerkt, de Nederlandse industrie was duidelijk aan het inspelen op de nieuwe situatie. Oók de KLM probeerde haar 'product luchtlijnen” op die manier in te passen.

Ook al in mei 1940 nam de KLM contact op met Ministerialdirektor Fisch te Berlijn, het hoofd van de burgerluchtvaart in Duitsland, teneinde toestemming voor een paar diensten te krijgen.

Te weten:

a. een dagelijkse dienst Amsterdam - Kopenhagen

b. een dagelijkse dienst Amsterdam - Berlijn

c. een dienst Amsterdam - Napels of Amsterdam - Athene tweemaal per week.

 

Met de op dat moment zeven beschikbare Douglas-vliegtuigen zouden die diensten ruimschoots uitgevoerd kunnen worden. De maatschappij was al bezig om toewijzingen van brandstof en olie te regelen en ook werden de lijnen al organisatorisch voorbereid.

Wèl maakte men zich zorgen over de financiële toekomst. Dat het rendement op de geplande lijnen gering zou zijn werd natuurlijk onderkend en of ze met de beperkte middelen waarover de maatschappij beschikte, in stand gehouden konden worden was niet duidelijk.

Dit werd natuurlijk mede veroorzaakt door het personeelsbestand dat voor zo'n gering aantal lijnen natuurlijk veel te groot was. Een gedeeltelijke oplossing daarvoor zou zijn, “dat een gedeelte van het

technisch personeel reparatiewerk voor Duitse militaire vliegtuigen op Schiphol zal kunnen uitvoeren