De vliegtuigen van Frits Koolhoven

                                                                                                                                      Terug


Als ontwerper en bouwer van vliegtuigen heeft Frederick Koolhoven in Nederland eigenlijk altijd 

geopereerd in de schaduw van Fokker.

De oorzaak daarvan is niet echt duidelijk. Aan zijn ontwerpen kan het toch niet  gelegen hebben, 

die waren i.h.a. niet van mindere kwaliteit dan die van zijn concurrenten.

Natuurlijk was er er wel eens een van mindere kwaliteit, maar dat hadden z'n concurrenten ook. 

Lees bijv. de verhandeling over de Fokker Promotor maar eens!

Mogelijk had Fokker een beter ontwikkelde neus voor PR of stond Nederland destijds sowieso 

sympathieker tegenover het 'Duitse' product dan t.a.v. die van de uit Engeland teruggekeerde 

Koolhoven.

Hoe het ook zij, het meest geproduceerde vliegtuig ontworpen door een Nederlander is wél de 

F.K.8 van Frits Koolhoven!

 

Onderstaande lijst is samengesteld aan de hand van een vrij groot aantal bronnen.

Als uitgangspunt heb ik (natuurlijk) genomen de tabel die Dik Top achterin zijn prachtige

Koolhoven-boek  (zéér aanbevolen!) heeft geplaatst.


Ook over de type-aanduidingen moet een opmerking gemaakt worden.

Aangezien de F.K. typeaanduidingen pas later, in 1926, met terugwerkende kracht dus, door

Koolhoven zelf zijn opgesteld en historisch/chronologisch nogal inconsequent blijken, heb ik 

(ook weer op gezag van Dik Top, lees dat boek!) voornamelijk de (waarschijnlijk) historisch

juiste type-aanduidingen gebruikt.

Zeer onduidelijk blijft bijvoorbeeld de F.K.6. Door Koolhoven werd de Deperdussin Seagull zo genoemd,

terwijl er later ook een Armstrong Whitworth F.K.6 ontstond die later mogelijk ook met de aanduiding

F.K.12 werd aangeduid.

Dus t/m F.K.21 moeten de type-aanduidingen met enige voorzichtigheid gehanteerd worden!

Hoe Frits Koolhoven daar zelf destijds over dacht zal ik hier zonodig vermelden, voor het

complete overzicht verwijs ik echter naar Dik's boek.

 

Van de geproduceerde toestellen zal hieronder slechts de basisinformatie worden 

vermeld, voor de meer uitgebreide informatie verwijs ik u naar het N.L.R.

   

Hanriot

 Bij Hanriot bouwde hij een toestel, voornamelijk om zelf vlieglessen te kunnen nemen.

  

F.K.1

Heidevogel, één gebouwd. De aanduiding F.K.1 is waarschijnlijk door latere historici bedacht.

Werd door Koolhoven zelf Biplan "Holland" genoemd.

NB. Ondanks berichten elders, vóór de Heidevogel is er op Soesterberg geen Koolhoven gebouwd.

   

Deperdussin

Was nauw betrokken, maar niet de ontwerper, van de ":Seagull".

Zie ook bij F.K.6.

   

F.K.1

Ook voor de "Sissit" van Armstron Whitworth wordt de aanduiding F.K..1 gebruikt.

  

F.K.2

Armstrong Whitworth bouwde de A.W.1 die als F.K.2 in productie ging. 

Er werden er negen gebouwd, de eerste twee hadden geen  kenmerk.

Zélf noemde hij zijn "3-cilinder Déperdussin" c.q.  "Queen Anne" de F.K.2.

5328       -   5334           7

 

F.K.3

Dit toestel wordt door Koolhoven afwisselend  "70 pk Gnome", "100 pk RAF tweezitter verkenner" genoemd.

De Vliegsport van 5.8.1938  noemt het een "verbeterde  BE.2C"

5504       -   5553           50

5614                                1

6186       -   6227           42

A1461     -   A1510        50

A8091     -   A8140        50

B9501     -   B9800       300

Hiervan 150 afgeleverd en 150 afbesteld.

Totaal:                            343

 

Een viertal werd te velde samengesteld uit onderdelen:

A1967                             1

A9972                             1

B8827                             1

B9968                             1

F4219                             1

 

C/n              Kenmerken 

-                   B9518   G-EABZ 

-                   B9603   G-EALK                    

-                   B9612  G-EAEU                     

-                   B9629   G-EABY  "Porthcawl"

 

F.K.4

Deperdussin ontwerp dat destijds helemaal geen F.K. nummer heeft gehad.

Koolhoven noemde het in 1926 een "100 pk Gnome Déperdussin 1911"

 

F.K.4

Dit nummer wordt ook gebruikt voor gondels van de tien Submarine Scout luchtschepen die
Armstrong Whitworth bouwde.
Aangezien het contract bepaalde dat voor ieder luchtschip een reserveromp benodigd was,
is het heel goed mogelijk dat er twintig van deze F.K.4 rompen gebouwd werden.
Deze rompen/gondels kregen geen kenmerk, de luchtschepen waaronder ze hingen wél.
S.S.27
S.S.40 t/m S.S.49
 

F.K.5

Deperdussin ontwerp dat destijds helemaal geen F.K. nummer heeft gehad.

Voorloper van de F.K.6, er werd er één gebouwd.

Koolhoven noemde het in 1926 een "100 pk Anzani Déperdussin 1912"

 

F.K.6  Déperdussin "Seagull"

Hoewel de aanduiding F.K.6 (later!) door Koolhoven aan dit Déperdussin toestel werd toegekend is het zéér de vraag

of, en in hoeverre, hij bij dit ontwerp betrokken is geweest.

 

F.K.6 Armstong Whitworth

7838       -   7841           4

Alleen 7838 werd gebouwd.

De nummers 3684 - 3685 werden toegekend aan een onbekend Armstrong Whitworth type, mogelijk een F.K.6 versie.

Er zijn ook bronnen die suggereren dat deze gegevens feitelijk bij de F.K.12 horen.

 

F.K.7

A411                               1 prototype van F.K.8

A729       -    A777         3 order afbesteld

 

F.K.8

A2684 - A2732        49

A9980 - A9999        20

B201  - B330        130

B856                       1

B870  - B871               2

B1497                      1

B3301 - B3400       100

B4014                      1

B4017                      1
B4018                      1

B4049                      1

B4061                      1

B4080                      1

B4108                      1

B4120                      1

B4142                      1

B4145 - B4151              6

B4154                      1

B4156                      1

B4160 - B4161              2

B4163                      1

B4165 - B4167              3

B4169 - B4170              2

B4172                      1

B4174 - B4177              4

B4179                      1

B4185                      1

B4187 - B4188              2

B4190                      1

B4194 - B4195              2

B4198                      1

B4200                      1

B5751 - B5801        51

B5802 - B5850        49

B8608                      1

C3507 - C3706       200

C4550                      1

C8401 - C8651       251

C9997                      1

D5001 - D5200       200

E8807 - E8856        50

F616  - F618               3

F622  - F623               1

F625  - F628               4

F631  - F634               4

F638                       1

F642                       1

F644                       1

F646  - F647               1

F649  - F651               3

F3442 - F3491        50

F4221 - F4270        50

F5801 - F5808              8

F6124                      1

F6137                      1

F6159 - F6163              5

F7347 - F7546       200

H4425 - H4724       300

H7156 - H7157              1

Totaal  productie                    1700

Totaal rebuilds                                           83

   

En dan komt er in de litteratuur nog een viertal (vrijwel zeker 'apocriefe') rebuilds voor:

B730                       1

B6901                      1 Voor eigen risico gebouwde, verbeterde variant.

F6128                      1

F6345                      1

 

C/n              Kenmerken      

-                   D5150, G-EAET                    

-                   F4231, G-AUDE 

-                   F7384, G-EATO

-                   F7484, G-EALW

-                   H4473, G-EAIC 

-                   H4561, G-AUCF

-                   H4573, G-EAVT

-                   H4585, G-EAVQ

-                   H4600, G-EATP 

-                   H4612, G-EAJS

-                   ?            G-AUCS

  

F.K.9

Productieversie was de F.K.10.

Er zijn er twee gebouwd, door Koolhoven in 1926 "180 pk Lorraine tweezitter, 1916" genoemd.

 

F.K.10 Quad 

A5212    -   A5213        2

A8950    -   A8999        50  Order afbesteld

B3996    -   B4000        5   

N511, N512,  N514     3

Totaal                    10

 

F.K.11

Niet gebouwd Armstrong Whitworth ontwerp.

 

F.K.12

Zie het commentaar bij Armstron Whitworth F.K.6

 

F.K.13

Volgens Koolhoven een F.K.8 variant.

Mogelijk ook de F.K.10 N513.

 

F.K.14

Niet gebouwd Armstrong Whitworth ontwerp.

 

F.K.15

Volgens Koolhoven een Armstrong Whitworth luchtschipgondel voor de Beta II .

 

F.K.16

F.K.17

Volgens Koolhoven beide Armstrong Whitworth ontwerpen op basis van de F.K.3.

Door Koolhoven genoemd als gondels voor North Sea luchtschepen maar, voor zover waarneembaar, 

had Koolhoven met dit project geen enkele bemoeienis.

 

F.K.18

Volgens Koolhoven een voorstadium van de F.K.22.

Koolhoven zelf noemde dit een "2-motorige vliegboot".

Over een Armstrong Whitworth vliegboot in deze periode zijn echter geen gegevens bekend.

 

F.K.19

Armstrong Whitworth vliegtuigmotor, waarvan de bemoeienis van Koolheven niet is vastgesteld.

 

F.K.20

B.A.T. ontwerp voor een marine vliegtuig, afgeleid van bovengenoemde F.K.18. Niet gebouwd.

 

F.K.21

B.A.T. ontwerp voor jachtvliegtuig trainer, niet gebouwd.

 

F.K.22 Bantam II

C/n              Kenmerken 

2201            -                      Mogelijk  is dit echter de 'niet-gebouwde' F.K.21.

2202           B9944            Derde F.K.22/1, heeft niet gevlogen. Gesloopt Hendon 1919.

2203           B9945            Eerste F.K.22/2

2204           B9946            Tweede F.K.22/2, heeft niet gevlogen. Gesloopt Hendon 1919.

2205           B9947            Eerste F.K.22/1

2206           B9948            Tweede F.K.22/1

2207           B9949            Vierde F.K.22/1, heeft niet gevlogen. Gesloopt Hendon 1919.

   

F.K.23  Bantam I

C/n              Kenmerken 

2314          F1653  Was eerst F.K.22 2210/B9947.
2315          F1654, K-123, (G-EACN),    Naar Aviodrome
2316          F1655, K-154, G-EAFM,  AS94111, P-167 
2317          F1656
2318          F1657, K-155, (G-EAFN)
2319          F1658, K-125, (G-EACP)
2320          F1659, (G-EAMM)
2321          F1660, G-EAJW, (H-NACQ)
2322          F1661, G-EAYA, (H-NACH)
2323          F1662, G-EAMM
2324          F1663, J6579
2325          F1664, J6580
 

F.K.24 Baboon

C/n             Kenmerken

2407          D9731, K-124, G-EACO

2408          D9732  Niet gebouwd

2409          D9733  Niet gebouwd

2410          D9734  Niet gebouwd

2411          D9735  Niet gebouwd

2412          D9736  Niet gebouwd

   

F.K.25 Basilisk

C/n               Kenmerken

2526            F2906

2527            F2907

2528            F2908    Niet gebouwd

 

F.K.26

C/n              Kenmerken

2629           K-102, G-EAAI

2630           K-167, G-EAHN

2631           G-EANI 

2632           G-EAPK 

 

F.K.27

C/n              Kenmerken

2733           K-143    G-EAFA

 

F.K.28 Crow  

2834        -            Gesloopt 1920

F.K.29

Mysterieus toestel, de pers meldt nadrukkelijk dat het niet gebouwd zou zijn, maar er bestaan wel degelijk foto's van!

F.K.30

Een twee-persoons sportvliegtuigje lijkend op de Curtiss Junior.

 

F.K.31

C/n              Kenmerken

- Mock-up, stond op Salon de l'Air te Parijs.

- Eerste prototype, vrijwel direct weer gesloopt wegens slechte vliegeigenschappen.

- Tweede prototype, dit werd de H-NACA.

Voor bovenstaande toestellen worden in de luchtvaartpers (op varieërende manier) de c/n 200 - 202 genoemd.

203             H-NACA

204             F-AHAE, zie ook commentaar in N.L.R.  bij H-NACG

205             Naar Frankrijk

206             K-421

207             K-422

208             H-NADE, K-424

209             K-423

NB. Dat  206-209 naar LA-KNIL gingen staat wel vast maar voor de toegekende kenmerken

        zijn tot nu toe geen eerstehands bewijzen gevonden.

210             Niet bekend

211             (H-NACF)

212             3H31

                    K-31

213             3H32

                    K-32

214             (H-NACG), 3H33

                    K-33

215            3H34

                    K-34

216             3H35

                    K-35

217            3H36

                    K-36

218            3H37

                    K-37

219             3H38

                    K-38

In Finland werden ook nog in licentie de KO-65 - KO-68 gebouwd.

Die werden echter vanwege de slechte kwaliteit niet afgenomen.

Er zijn zo af en toe wel theoriën gelanceerd, maar aangezien die meer gebaseerd waren op 

(min of meer) logisch(?) redeneren dan op feiten, is het maar beter die hier niet te herhalen.

   

F.K.32

Eén gebouwd, kreeg geen kenmerk.

Eerste vlucht 25.4.1925.

 

F.K.33

C/n              Kenmerken

1 Serie I     H-NADD, D-1250  

 

F.K.34

Eén gebouwd, kreeg geen kenmerk.

Dit was een omgebouwde F.K.31, mogelijk de (H-NACF).

 

F.K.35, F.K.36
De F.K.35 was een 1-motorige die niet in het N.L.R. ingeschreven is geweest.

De F.K,36 was een ontwikkeling daaruit, een 2-dekker op drijvers die echter niet gebouwd is.

 

F.K.37, F.K.38 en F.K.39

Een drietal niet gebouwde ontwerpen:

F.K.37    Drie-motorig verkeerstoestel, lijkend op de F.K.33

F.K.38 en F.K.39   Mogelijk 1-motorige jagers waarvan (op de F.K.42 lijkende) modellen bestonden.

   

F.K.40

C/n              Kenmerken

101             (H-NAES), PH-AES   Naar Spanje

   

F.K.41

C/n              Kenmerken 

4101           H-NAER, PH-AER

4102           G-AAGC, ZS-ADX

4103           G-AALI,  VH-ULX

4104           PH-AGO

Opmerkelijk is dat dit toestel door Frits Koolhoven beschouwd werd als een F.K.42!

Het was echter ingeschreven als F.K.41 met c/n 4104 en werd door de eigenaren consequent F.K.41 genoemd!

4105           PH-AGQ

4106           PH-AJN

4107           PH-AJZ 

   

F.K.42

C/n              Kenmerken

4201           PH-AGO            Zie commentaar bij F.K.41 c/n 4104.

Het voor dit toestel genoemd c/n 4201 is apocrief, het komt in de vliegtuigdocumentatie (bij de RLD) niet voor.

  

F.K.43

C/n              Kenmerken

4301           PH-AFW, F-ALPO

4302           PH-AIL

4303           PH-LUX, PH-AJT

4304           PH-AJJ

4305           PH-AJK

4306           PH-AJL

4307           PH-AKB

4308           PH-AKC

4309           PH-AKD

4310           PH-CMD, 960

4311           PH-ASN, 965, MX459/K-54, (PH-TCN), PH-NAU

4312           PH-ASO, 966

   

Na de oorlog bouwde Fokker nóg een achttal F.K.43's.

Formeel (BvI, BvL e.d.) worden deze toestellen aangeduid als F.K.43 maar vanwege de compleet  andere motor en daarmee de compleet 

andere motor-inbouw moest het ontwerp sterk aangepast  worden.

Gaandeweg werden ook tijdens de bouw zóveel wijzigingen en modificaties aangebracht dat deze type-aanduiding eigenlijk geheel misplaatst is.

Vanwege de veel eenvoudiger (en minder kostbare) certificatieprocedure verdiende het handhaven van de Koolhoven type-aanduiding ongetwijfeld de voorkeur!

Maar in de praktijk wordt het toestel door de technici/bouwers dan ook steevast Fokker F.K.43 genoemd.

  

6166           PH-NAH

6167           PH-NAI 

6168           PH-NAK   Wordt bewaard in het Nationaal Automobielmuseum te Raamsdonksveer

6169           PH-NAL

6170           PH-NAM

6171           PH-NAN 

6172           PH-NAO

6173           PH-NAP

  

F.K.44

C/n              Kenmerken

4401           Niet afgebouwd

4402           Z2       PH-AJM

  

F.K.45

C/n              Kenmerken

4501           Z1,  PH-AIF,FF-AMXT

   

F.K.46

C/n              Kenmerken

4601           Z1, PH-AJH

4602           Z1, PH-NLS

4603           PH-FKA 

4604           (PH-FKB), (PH-KOE), PH-FKB

4605           (PH-FKC), (PH-FKB), PH-FKC

4606           (PH-FKD), (PH-FKC), (PH-FKD), PH-LPS, (PH-JMJ), PH-APM

4607           (PH-FKE), (PH-FKD), (PH-FKE), PH-FKD

4608           (PH-FKF), (PH-FKE), (PH-FKF), (PH-FKE), 76, PH-ARU, PK-SAT

4609           PH-ALA  

4610           PH-APN

4611           PH-APO

4612           (PH-APO), PH-ATR, 1598, I.S.108

4613           PH-ATS

 

F.K.47

C/n              Kenmerken

4701           PH-EJR

 

F.K.48

C/n              Kenmerken

4801           PH-AJX

  

F.K.49

C/n              Kenmerken

4901           950 

4902           PH-ARV, 49 A-1, TC-HRT

4903           1001, OH-MVE

4904 en 4905 waren bestemd voor Roemenië en in mei 1940 in aanbouw en zijn door oorlogshandelingen vernield.

 

F.K.50

C/n              Kenmerken

5001           PH-AKX, HB-AMI

5002           (PH-AKZ), HB-AMO

5003           PH-ASI, HB-AMA, EL-ADV

  

F.K.51

C/n              Kenmerken

5101           Z1, PH-AJV, PH-XYZ 

5102 - 5111     LVA        1 - 10

5112 - 5116    MLD        E-1 t/m E-5

5117           PH-AMK

5118           PH-AML

5119           Deze romp werd gebruikt bij de bouw van het prototype F.K.56 PH-ASB (5601).

5120           PH-AMO

5121           PH-AMP

5122           PH-AMR

5123           PH-AMS

5124           PH-AMT 

5125           PH-AMU 

5126           K1, K-101

5127           PH-AMY

5128           PH-APS

5129           PH-APT

5130           E-6

5131           K-2, K-102

5132           K-3, K-103

5133           11

5134           K-4, K-104

5135           12

5136           K-5, K-105

5137-5139    LVA    13 - 15

5140           K-6, K-106

5141           16

5142           K-7, K-107

5143           17

5144           K-8, K-108

5145-5152    LVA        18 - 25

5153-5161    MLD       E-7 - E-15

5162-5181    LVA        400 - 419

5182           K-9, K-109

5183           K-10, K-110

5184           K-11, K-111

5185           K-12

5186           K-13, K-113

5187           K-14

5188           K-15, K-115

5189-5192    MLD        K-16 - K-19

5193           K-20, K-120
5194-5199   LVA        420 - 425
51100      426
51101      427

51102        PH-APH

51103        PH-AMV 

51104        PH-AMW 

51105        PH-AMX 

51106        (PH-AMY), PH-APU

51107        (PH-APH), PH-API

51108        PH-APK

51109        PH-APV 

51110        PH-APW 

51111        PH-APX

51112        PH-ARM 

51113        PH-ARN                    

51114        PH-ARP

51115        (PH-ARP), PH-ASE

51116        PH-ASG

51117        PH-ASH 

51118        K-21, K-121

51119        K-22, K-122

51120        K-23

51121        K-24

51122        K-25, K-125

51123        428

51124        E-1

51125        E-6

51126        K-26, K-126

51127-51145    ML-KNIL        K-27 - K-45, K-127 - K-145

51146-51160    ML-KNIL        Order van 15 stuks voor ML-KNIL, mei 1940 verbrand in de fabriek

  

F.K.52

C/n              Kenmerken

5201           Z-1, PH-AMZ

5202           PH-ASW, 1006, OH-MVF, KO-129

5203           PH-ASX , 1007, OH-MVG, KO-130

5204           PH-ASY

5205           PH-ASZ

5206           PH-ATA 

   

F.K.53

C/n              Kenmerken

5301           (PH-ALH), PH-FKJ

5302           PH-ATG

  

F.K.54

C/n              Kenmerken

5401           (PH-EMF), (PH-APR)

  

F.K.55

C/n              Kenmerken

5501           (PH-APB)

  

F.K.56

C/n              Kenmerken

5601           PH-ASB, 1005

5602           PH-ATE

5603-5612    LVA        81 - 90

5613           (PH-ATW), 1001

5614-5632    Order van 20 voor Belgische luchtmacht

5633           PH-AZA

5634           PH-AZB

5635           Bestemd voor ML-KNIL, mogelijk als vervanger van de verongelukte 81(c/n 5603)

5636-5645    LVA order van 10 stuks, c/n-toewijzing (en kenmerken 91 - 100)  zijn slechts beredeneerd.

  

F.K.57

C/n              Kenmerken

5701           PH-KOK

Ondanks een aantal (elkaar 'citerende') bronnen die het tegendeel beweren, de PH-KOK werd niet door de

LVA gevorderd en heeft dan ook niet het  kenmerk 978 gedragen!

  

F.K.58

C/n              Kenmerken

5801           PH-ATO
5802           PH-AVA,1002
5803           (PH-AVN), PH-AVB, C-016
5804           PH-AVE, C-017
5805           PH-AVG, C-018
5806           PH-AVH, C-019
5807           (PH-AVI) Romp gebruikt voor versie met DB-600 motor
5808           PH-AVK, C-020
5809           PH-AVL, C-021
5810           PH-AVM, C-022
5811           PH-AVN, C-023
5812           PH-AVO, C-024
5813           PH-AVP, C-025
5814           PH-AVR, C-026
5815           PH-AVS, C-027
5816           PH-AVT, C-028
5817           PH-AVU, C-029
5818           PH-AVX, C-030
5819           PH-AVY, C-031
5820           PH-AVZ, C-032

Van de totale  order van 50 exemplaren voor Frankrijk  werden bovenstaande 17 compleet afgeleverd.

De bouw van 10 werd uitbesteed aan  SABCA, deze 10 en de resterende 23 van Koolhoven zelf werden,

in min of meer afgebouwde staat, naar Frankrijk getransporteerd.

Deze trein met SABCA -toestellen werd in brand geschoten en alle  toestellen gingen verloren.

Van de andere 23 zijn er in ieder geval nog 12 afgebouwd in Nevers.

De constructienummers zijn niet bekend, maar zullen ongetwijfeld volgen op bovenstaande 5820.

Ook werd er in mei 1940 nog gewerkt aan een order van 36 stuks voor de LVA, ook hier kunnen we slechts

gissen naar de constructienummers.


Bij de samenstelling van deze lijst heb ik (o.a.) gebruik gemaakt van:

Michael Austen                    British Civil Aircraft Registers 1919 to 1999

Bert Cookson                       The Historic Civil Aircraft Registers of Australia

Frits Gerdessen                  Correspondentie

A.J. Jackson                         British Civil Aircraft since 1919

Harry van der Meer         F.K.23 Bantam

Peter Moss                           The British Civil Aircraft Registers

Bruce Robertson                 British Military Aircraft Serials

Dirk Top                                 Frits Koolhoven en zijn vliegtuigproduktie