Opsomming van de bekende ongevallen en incidenten in 1929
   
                                                                                                                                     Herman Dekker: 
Contact
   


Uw commentaar in de vorm van aanvullingen (foto's!) en/of correcties wordt zéér op prijs gesteld!

 Mocht u, om wat voor reden dan ook, willen beschikken over nadere gegevens omtrent hier wél genoemde,
 maar niet beschreven, incidenten  dan kunt u mij via "contact" bereiken.

Laatste wijzigingen/aanvullingen: D-703 26/10; D-1250 30/3; # 26/10; AEX 30/3; G-AADW 8/2; AEV 28/5; D-1541 22/5; ADW 19/8.
 Naar de beschrijvingen                                                                                        Terug naar:  Jaarindex 

Datum     Kenmerk Type                    Plaats         Gezagvoerder    Beschrijving

13.01.1929  H-NADV  Pander EC                  Rotterdam        Graft van, W.     Onderstel en romp beschadigd

20.01.1929  D-1250  Koolhoven F.K.33           Amersfoort       onbekend          Motorstoring

30.01.1929  H-NAEG  Fokker F.VIII              Oostende         Hondong, J.J.     Motorstoring

31.01.1929  H-NAEG  Fokker F.VIII              Croydon          Hondong, J.J.     Botsing tegen bomen

00.01.1929  H-NAEN  Fokker F.VIIb-3m           Praag            Frijns, G.M.H.    Motorstoring

02.02.1929  PH-ADV  Pander EC                  Waalhaven        Graft van, W.     Onderstel en romp beschadigd

08.02.1929  PH-ADN  Fokker F.VIIa              Rotterdam        onbekend          Staartsteun/stuurinrichting 

08.02.1929  PH-ADZ  Fokker F.VIIa              Rotterdam        onbekend          Staartsteun/stuurinrichting

08.02.1929  PH-AEF  Fokker F.VIII              Rotterdam        onbekend          Staartsteun/stuurinrichting

08.02.1929  PH-AEI  Fokker F.VIII              Rotterdam        onbekend          Staartsteun/stuurinrichting

08.02.1929  PH-AEP  Fokker F.VIIb-3m           Rotterdam        onbekend          Staartsteun/stuurinrichting

08.02.1929  G-AADW de Havilland D.H.60G Moth   Hoofddorp        Robson, G.        Noodlanding

12.02.1929  D-1314  Rohrbach Ro VIIIa Roland 1 Vinkeveen        onbekend          Noodlanding, motorstoring

16.02.1929  PH-ADW  Pander EC                  Rotterdam        Graft van, W.     Staartsteun gebroken

02.03.1929  PH-AEV  Pander EC                  Tiengemeten      Vlaming de, M.    Noodlandingen(F)

09.03.1929  G-AABA  de Havilland D.H.60X Moth  Terschelling     Peacey, A.C.      In zee gestort

14.03.1929  D-1081  Dornier B Merkur           Schaesberg       onbekend          Noodlanding(F)

17.03.1929  D-#     #                          Baexum           onbekend          Noodlanding, motorstoring

30.03.1929  PH-AEX  Pander EC                  Bussum           Eck van, J.H.     Noodlanding, bougiekabel

30.03.1929  D-1250  Koolhoven F.K.33           Schiphol         onbekend          Monteur tegen schroef

03.04.1929  PH-AET  Fokker F.VIIa              Windesheim       Tepas, Q.         Noodlanding, motorstoring(F)

10.04.1929  D-1250  Koolhoven F.K.33           Waalhaven        Weichel           Onderstel bezweek(F)

18.04.1929  PH-AEX  Pander EC                  Wilhelminapolder Eck van, J.H.     Noodlanding, verstopte zeef

11.05.1929  D-1090  Junkers G 24               Vlissingen       onbekend          Noodlanding, motorstoring

12.05.1929  PH-AEX  Pander EC                  Noordwijk        Eck van, J.H.     Noodlanding, Magneetstoring

22.05.1929  D-1541  Dornier D                  Schiermonnikoog  onbekend          Noodlanding, brandstofgebrek

27.05.1929  PK-SAA  Klemm L 25                 Andir            Schütt, K.F.      Neergestort(F)

28.05.1929  PH-ADX  Fokker F.VIIa              Putten           Pellens, E.C.     Noodlanding, motorstoring

28.05.1929  PH-AEV  Pander EC                  Roermond         Vlaming de, M.    Noodlanding, neusstand

07.06.1929  SE-AAG  Junkers G 23               Coevorden        onbekend          Noodlanding, motorstoring

13.06.1929  PH-ADN  Fokker F.VIIa              Bussum           Soer, P.          Noodlanding, motorstoring

17.06.1929  G-EBMT  Handley Page W10           Het Kanaal       Brailli, R.P.D.   In zee gestort(F)

26.06.1929  F-AJBO  Morane Saulnier XXXV AR    Halfweg          Hilsz, M.         Noodlanding, brandstofgebrek(F)

28.06.1929  PH-ADL  Pander DB                  Rotterdam        Beek van, K.A.    Noodlanding, motorstoring(F)

05.07.1929  PH-#    #                          Vlissingen       onbekend          Noodlanding, motorstoring

08.07.1929  D-564   Junkers F 13               Kamperland       onbekend          Noodlanding, motorstoring

09.07.1929  PH-AEF  Fokker F.VIII              Rotterdam        Sillevis, L.      Staartsteun beschadigd

19.07.1929  PH-ADW  Pander EC                  Voorburg         Schmidt Crans, H. Noodlanding, motorstoring

19.07.1929  PH-AEX  Pander EC                  Gilze-Rijen      Eck van, J.H.     Noodlanding, motorstoring

20.07.1929  PH-ADW  Pander EC                  Delft            Graft van, W.     Noodlanding, motorstoring

21.07.1929  PH-#    #                          Rijpwetering     onbekend          Noodlandingen

22.07.1929  PH-AEX  Pander EC                  Hapert           Eck van, J.H.     Noodlanding, motorstoring

12.08.1929  D-1672  BFW M 23b                  Terwolde         Offermann         Noodlanding, brandstoftekort

13.08.1929  D-1682  Junkers A 50 Junior        Deventer         Kneer             Noodlanding

13.08.1929  D-#     #                          Bussum           Kneer             Noodlanding

13.08.1929  I-#     #                          Schoonoord       Mazetti           Noodlanding

16.08.1929  D-#     #                          Ten Esschen      Meulenberg        Noodlanding

19.08.1929  PH-ADW  Pander EC                  Rotterdam        Graft van, W.     Ondervleugel beschadigd(F)

23.08.1929  PH-AGM  Pander P.1                 Bolzano          Redelé, L.M.I.    Verongelukt

31.08.1929  PH-ADV  Pander EC                  Rotterdam        Graft van, W.     Richtingsroer beschadigd

00.08.1929  D-#     Fokker F.III               Ede              onbekend          Noodlanding

04.09.1929  PH-AEG  Fokker F.VIII              Oostende         onbekend          Motorschade

04.09.1929  PH-AEJ  Pander EC                  Bruinisse        Graft van, W.     Noodlanding

04.09.1929  PH-AEX  Pander EC                  Bruinisse        Schmidt Crans, H. Botsing tegen obstakels

04.09.1929  D-1731  Heinkel He 10              Schellingwoude   onbekend          Tegen dijk gelopen(F)

13.09.1929  PH-ADO  Fokker F.VIIa              Oostende         Veenendaal van,W. Vogelaanvaring(F)

26.09.1929  PH-AEO  Fokker F.VIIb-3m           Setul            Duimelaar, J.J.E. Noodlanding, brandstofgebrek

30.09.1929  PH-AEO  Fokker F.VIIb-3m           Setul            Duimelaar, J.J.E. Noodlanding, verdwaald

09.10.1929  PH-AEN  Fokker F.VIIb-3m           Nasirabad        Frijns, G.M.H.    Noodlanding

15.10.1929  PH-AEZ  Fokker F.VIIb-3m           Taurus Gebergte  Smirnoff, I.W.    Bijna-botsing, hoog terrein

15.10.1929  PH-AEZ  Fokker F.VIIb-3m           #                Smirnoff, I.W.    Scheuren in triplex

17.10.1929  PH-AEZ  Fokker F.VIIb-3m           Arnhem           Smirnoff, I.W.    Noodlanding(F)

19.10.1929  PH-AGB  Fokker F.VIIb-3m           Constantinopel   Aler, I.A.        Tegen hoog terrein gevlogen

26.10.1929  D-703   Junkers F 13               Schiphol         onbekend          Monteur tegen schroef

30.10.1929  G-#     #                          Papendrecht      onbekend          Noodlanding, brandstofgebrek

08.11.1929  PH-#    #                          Survilliers      onbekend          Noodlanding, mist

10.11.1929  G-#     #                          Alblasserdam     onbekend          Brandstofgebrek

13.11.1929  PH-AGN  Pander P.2                 Hellevoetsluis   Maas van der, H.  Noodlanding, verdwaald(F)

16.11.1929  PH-ADW  Pander EC                  Woubrugge        Graft van, W.     Noodlanding, brandstofstoring

16.11.1929  D-1017  Junkers G 24               Echteld          Helm              Noodlanding, motorstoring

02.12.1929  PH-#    #                          Lympne           onbekend          Noodlanding

03.12.1929  PH-AEO  Fokker F.VIIb-3m           Deventer         Duimelaar, J.J.E. Noodlanding, mist

08.12.1929  PH-AEZ  Fokker F.VIIb-3m           Jodhpur          Beekman, W.M.O.A. Voorzorgslanding

15.12.1929  PH-AEO  Fokker F.VIIb-3m           Constantinopel   Tepas, Q.         Niet gestart, slecht weer

19.12.1929  PH-ADW  Pander EC                  Boskoop          Hindriks, H.      Noodlanding, mist

00.00.1929  PH-AEV  Pander EC                  #                Hindriks, H.      Beschadigd(F)

 


          NEDERLANDSE ONGEVALLEN EN INCIDENTEN 1929



13.01.1929 H-NADV Pander EC                  22     Waalhaven                Terug / Top
Er was een bout van het onderstel gebroken en daardoor raakte het gehele onderstel beschadigd.
Er moest een nieuw onderstel
gemonteerd worden.
Bestuurder: W. van Graft.
 
20.01.1929 D-1250  Koolhoven F.K.33          1      Amersfoort               Terug / Top
Wegens een lek in de olieleiding van motor #2 moest de bestuurder een noodlanding maken.
Hij voerde die uit in een weiland in de
Hoekerpolder tussen Amersfoort en Nijkerk.
Het toestel was op weg naar Amsterdam om daar reclamevluchten uit te voeren.
De volgende dag kon het gerepareerde toestel de reis voortzetten.
 
Bericht in de NRC 21.1.1929. (KB)
   
 
30.01.1929 H-NAEG  Fokker F.VIII             5044   Oostende(OO)             Terug / Top
Boven Vlissingen en Cadzand waren al trillingen voelbaar en boven België namen deze zodanig
toe dat de bestuurder tot een voorzorgslanding besloot.
Tijdens de landing brak de propeller van de as en sloeg tegen een hangaardeur.
De volgende dag werd weer opgestegen met een nieuwe propeller.
Bestuurder: J.J. Hondong.

31.01.1929 H-NAEG  Fokker F.VIII             5044   Croydon(G)               Terug / Top
Tijdens de vlucht kwam het toestel in de mist terecht. Waargenomen werd dat het toestel iets
raakte, na de landing bleek de romp aan de onderkant over de gehele lengte te zijn opengereten.  
Tussen de stijlen van het onderstel hingen wilgentakken...
Dit incident bezorgde de bestuurder de bijnaam "Jan de woudloper"! Schade ƒ 1053,30.

Bestuurder: J.J. Hondong.
 
00.01.1929 H-NAEN  Fokker F.VIIb-3m          5095   Praag(CS)                Terug / Top
De terugvlucht vanuit Nederlands-Indie liep nogal vertraging op.
Het vertrek was op 8 januari, maar eerst moest in Constantionpel
drie dagen gewacht
worden op een startvergunning waarna ook in Praag nog een vertraging van twee dagen
ontstond wegens een
defecte motor. Pas op 22 januari werd Schiphol bereikt.
Gezagvoerder: G.M.H. Frijns. Co-piloot: J.J.E. Duimelaar.
Boordwerktuigkundige: C.A. Bruynesteyn.

 
02.02.1929 PH-ADV  Pander EC                 22     Waalhaven                Terug / Top
Bij een landing werden onderstel en romp beschadigd.
Bestuurder: W. van Graft.
 
08.02.1929 H-NADN  Fokker F.VIIa             4984   Rotterdam                Terug / Top
           H-NADZ  Fokker F.VIIa             2
           H-NAEF  Fokker F.VIII             5043
           H-NAEI  Fokker F.VIII             5046
           PH-AEP  Fokker F.VIIb-3m          5097
Als gevolg van de hardbevroren grond werden staartsteunen en stuurbruggen beschadigd van
bovenstaande toestellen.
NB. In het Nederlands Crash Archief houd ik me w.b. het nationaliteitskenmerk aan de officiële datum 28.2.1929.
Lees hierover het commentaar in "Toelichting op de Registers" en de precieze toedracht per BvI in de BvI-nummer
opgave van het Eerste Register.
 
08.02.1929 G-AADW de Havilland D.H.60G Moth  988    Hoofddorp                Terug / Top
Voorzorgslanding wegens dichte mist. Hierbij raakte het toestel licht beschadigd en werd het
de volgende dag gedemonteerd en naar Schiphol gebracht.
Bestuurder: G. Robson.
Mecanicien: J.J. Hagemeister.
 
     Haarlem's Dagblad 9.2.1929, via K. Kalkman.
     
 

12.02.1929 D-1314  Rohrbach Ro VIIIa Roland 1 38    Vinkeveen                Terug / Top
Het driemotorige toestel van de dienst Berlijn-Hannover-Amsterdam moest in de Veenpolder van
Vinkeveen een noodlanding maken.

De pers meldt dat de motoren “door de strenge vorst niet behoorlijk konden functioneren
Van de bemanning bleven er twee bij het toestel, het derde lid en de enige passagier werden,
samen met de post, per auto naar Schiphol gebracht.

 
 
    Bericht in Het Vaderland 13.2.1929. (KB)              Bericht in Het Vaderland 16.2.1929. (KB)
              
 
16.02.1929 H-NADW  Pander EC                 23     Rotterdam                Terug / Top
Staartsteun gebroken.
Bestuurder: W. van Graft.
 
02.03.1929 PH-AEV  Pander EC                 25     Tiengemeten              Terug / Top
Wegens een storing in de benzinetoevoer moest de bestuurder op weg naar Rotterdam enige tijd
zeer laag boven het water vliegen maar zag kans op Tiengemeten een veilige landing
uit te voeren. Na reparatie steeg hij weer op, maar vlak daarna was het weer mis.
En weer kon hij een goede noodlanding maken in de Bergschenpolder.

Bestuurder: M. de Vlaming.
NB. Over het herstel na de eerste noodlanding meldt een andere bron dat die werd uitgevoerd door een uit Rotterdam,
 met een KLM-toestel gearriveerde, technicus. Het Nieuwsblad voor Roermond vermeldt dit over de tweede.
Hoe het ook zij, na de tweede noodlanding werd het toestel door H. Schmidt Crans naar Rotterdam teruggevlogen.

Ook over de datum bestaat geen eenduidigheid, mogelijk gebeurde het op 3 maart.
 
      Voorwaarts, 4.3.1929, via K. Kalkman.
     
 
Bericht in Het Vaderland 3.3.1929. (KB)

Het Vaderland ziet hier Jhr. F.L. van Riemsdijk over het hoofd, die in najaar 1909 z'n eigen Curtiss aanschafte en in 1910 FAI Brevet no.34 behaalde.
 
 
 
                    Alinea uit het maandverslag van de                       RSL-Materialenafdeling.
                    (Coll. H. Dekker)


 

     
09.03.1929 G-AABA  de Havilland D.H.60X Moth 700    Terschelling             Terug / Top
Op 12.3.1929 liep SS “Margot” de haven van Hull binnen met (de) wrakstukken van een vliegtuig
die boven Terschelling uit zee 
waren gevist. Het toestel was uit Nottingham vertrokken en
verongelukte tussen 19.00 en 20.00 uur.

Op Terschelling werd een explosie gehoord, maar de reddingsboot trof op de vermoedelijke plaats
toen niets aan.

Bestuurder: A.C. Peacey.
 
     Bericht in Het Centrum 12.3.1929
. (KB)
     
 
14.03.1929 D-1081  Dornier B Merkur          129    Schaesberg               Terug / Top
Tengevolge van een motordefect moest het postvliegtuig dat op weg was van Hamburg naar Keulen
een noodlanding maken. 

Het terrein was erg doorweekt en na 100 meter zakten de wielen weg en kwam het toestel op de
neus te staan. 

De schroef werd vernield, de uit drie personen bestaande bemanning en de passagier bleven ongedeerd.
 

ericht in het Vaderland 15.3.1929.
(KB)
Nieuwe Tilburgsche Courant 21.2.1929, via K. Kalkman.
  
17.03.1929 D-#     #                         =      Baexum                  Terug / Top
“Tengevolge van een motordefect moest een vliegmachine van het bekende circus Gleich dat
op weg was naar Brussel een noodlanding maken op een roggeveld tusschen de gemeenten
Baexum en Haelen. 
Het vliegtuig kwam geheel op den kop te staan, waarbij de propeller
zwaar beschadigd werd.
Persoonlijke ongelukken kwamen niet voor. Het vliegtuig zal ter plaatse hersteld worden.”

 
    Bericht in Het Vaderland 19.3.1929. (KB)
   
 
30.03.1929 PH-AEX  Pander EC                 26     Bussum                  Terug / Top
Wegens een losgeraakte bougiekabel moest een noodlanding gemaakt worden. 
Geen schade en zonder verdere hulp weer opgestegen.
Bestuurder: J.H. van Eck.
 
30.03.1929 D-1250  Koolhoven F.K.33   1 Serie 1     Schiphol                Terug / Top
Bij de voorbereiding voor een (licht-)reclamrvlucht werd een monteur dodelijk geraakt door
een draaiende schroef.
Monteur: P.N. Linzell(†)
 
Terug naar de opsomming "Ernstige ongevallen"
 
      Van Ronald Dijkstra kreeg ik dit rapportje uit Gemeente Archief Amsterdam (1323-331)
      
   
03.04.1929 PH-AET  Fokker F.VIIa             4      Windesheim              Terug / Top
Wegens een motorstoring moest de bestuurder een noodlanding maken in de buurt van Zwolle. 
De dagbladpers weet te melden dat deze piloot dat ook het jaar daarvoor al overkomen was.
In de uitloop raakte een rem defect en
reed het toestel een sloot in.
Het werd ernstig beschadigd. 

Alle inzittenden, twee bemanningsleden, vier passagiers en één hond bleven ongedeerd.
Gezagvoerder: Q. Tepas.
   
                 Rechts: knipsel van onbekende herkomst.

Bericht in Het Centrum 4.4.1929. (KB)
 
Bericht in de Zwolsche Courant 3.4.1929.
(Coll. Jan Evert Leeuw)                                    Bericht in de NRC 4.4.1929. (KB)
 
      Voorwaarts, 5.4.1929, via K. Kalkman.
     
 

10.04.1929 D-1250  Koolhoven F.K.33          1001   Waalhaven                Terug / Top
Tegen 9 uur ‘s avonds kwam het toestel terug van een reclamevlucht boven Rotterdam. 
Bij de nadering boven de schutting was alles nog normaal maar men zag toen het toestel
iets bijprikken en daarna hoorde men een
ratelend geluid. 
Toen het wel erg lang duurde voor het toestel bij de opstelplaats arriveerde ging men in het
donker zoeken en trof het met gebroken
onderstel aan.
De bestuurder verklaarde de de landing niet hard was geweest en dat de oorzaak ondeugdelijk
materiaal geweest moest zijn.
De sporen op de grond suggereerden een toch wel vrij harde landing op het linker wiel.
Bestuurder: Weichel. Tweede bestuurder: Dohin. Boordwerktuigkundigen: Jenssen en Störig.
 
      Na de buiklanding in de mist. (Coll. H. Dekker) 
     
 
Het door ir. Kuipers opgestelde RSL-rapport. (Coll. H. Dekker)           



En het bericht in Het Vaderland 11.4.1929. (KB)

   
18.04.1929 PH-AEX  Pander EC                 26     Wilhelminapolder         Terug / Top
Wegens een verstopt brandstoffilter in de carburateur moest een noodlanding gemaakt worden bij
Wilhelminadorp. Geen schade en zonder verdere hulp weer opgestegen.
Bestuurder: J.H. van Eck.
 
     Bericht in Het Vaderland 19.4.1929. (KB)
     
   
11.05.1929 D-1090  Junkers G.24              915    Vlissingen              Terug / Top
Noodlanding wegens een defect aan motor #3. Anderhalf uur later arriveerde er al een Engelse
machine om de zes passagiers naar Londen verder te vervoeren.
 
     Bericht in de NRC 13.5.1929. (KB)
 
 
12.05.1929 PH-AEX  Pander EC                 26     Noordwijk               Terug / Top
Noodlanding wegens magneetstoring. Na reparatie weer opgestegen.
Bestuurder: J.H. van Eck.
 
22.05.1929 D-1541  Dornier D                 118    Schiermonnikoog         Terug / Top
Een nieuwe Duits watervliegtuig zou z'n eerste reis van Friedrichshafen naar Norderney maken. 
Het was kennelijk uit de koers geraakt en wegens brandstofgebrek werd een noodlanding ten
Noorden van Schiermonnikoog
gemaakt.
De eendekker is in goede orde te Oostmahorn binnen gebracht.”
 
     Bericht in Het Centrum 24.5.1929. (KB)
     
 
27.05.1929 PK-SAA  Klemm L 25                =      Andir                    Terug / Top
De bestuurder maakte met een passagier een lokale vlucht boven het militaire veld te Andir. 
Het neergestortte en totaal vernielde
toestel werd gevonden in het ravijn aan
de Westzijde van het veld. 

Men neemt aan dat de passagier, bij het omdraaien om iets tegen de bestuurder te zeggen,
tegen het voetenstuur is gekomen. 

De bestuurder had een gebroken pols en rib, de passagier overleed in het ziekenhuis.
Bestuurder: K.F. Schütt.
 
Passagier: C.M.M. Asch van Wijk().
 
Terug naar de opsomming "Ernstige ongevallen"
 
     Afbeelding overgenomen uit "40 Jaar luchtvaart in Indië"  
     van Gerard Casius en Thijs Postma.

          
 
Bericht in Het Vaderland 27.5.1929. (KB)





                      Bericht in de NRC 28.5.1929. (KB)
 
28.05.1929 PH-ADX  Fokker F.VIIa             1      Putten                  Terug / Top 
Noodlanding wegens vastgelopen motor. Als gevolg van weigerende remmen kwam het toestel
na de landing in een sloot terecht.

Ter plekke gerepareerd, o.a. werd een nieuwe motor geïnstalleerd en daarna door Aler naar
Schiphol teruggevlogen.

Bestuurder: E.C. Pellens.
 
28.05.1929 PH-AEC  Pander EC                 25     Roermond                Terug / Top
Er moest een noodlanding gemaakt worden bij Buggenum, een dorpje in de buurt van Roermond.
Dat ging niet no vlot. Het toestel kwam op de neus te staand, het onderstel en de schroef
werden vernield.
Bestuurder: M. de Vlaming.
 
07.06.1929 SE-AAG  Junkers G.23              838    Coevorden               Terug / Top
Wegens motorstoring zette de bestuurder om ca. 15.00 uur zijn toestel onder Coevorden
in een weiland aan de grond. 

Anderhalf uur later was de storing gerepareerd en kon weer opgestegen worden.
 
     Bericht in Het Centrum 8.6.1929. (KB)
     
    
13.06.1929 PH-ADN  Fokker F.VIIa             4984   Bussum                  Terug / Top
Tegen 16.00 uur moest de bestuurder, die met zeven passagiers onderweg was naar Schiphol,
wegens motorstoring een noodlanding maken op de Hilversumsche Meent.
Er werd een toestel van Schiphol gestuurd, dat nam de passagiers en de post over en vloog
terug naar Schiphol. De 'DN' werd de dag daarna gedemonteerd.
Bestuurder: P. Soer.
 
    Bericht in Het Centrum 14.6.1929. (KB)
    
   
17.06.1929 G-EBMT  Handley Page W10          W10-4  Het Kanaal              Terug / Top
Moest wegens motorstoring boven Het Kanaal terugkeren, de W10 kon niet op één motor vliegen. 
Helaas, hij haalde het net niet, bij de noodlanding in de buurt van een trawler ging
het mis. Zes inzittenden werden gered, acht
verdronken.
Onder hen de Nederlandse passagier mevr. A. Gerzon.

Bestuurder: R.P.D. Brailli
Boordwerktuigkundige: Barnett
 
Passagiers: Bosiger(); Fleming(); A. Fleming; M. Fleming; A. Gerzon(); Koracki();
L.P. Malcolm(); Meister(); J. Roberts(); A. Smith(); M. Smith; H. Tatham.
 
Terug naar de opsomming "Ernstige ongevallen"
 
     
Uit de NRC van 18.6.1929.  (KB)
     
 
26.06.1929 F-AJBO  Morane Saulnier XXXV AR   49     Halfweg                 Terug / Top
De verkeersdienst zag het toestel normaal naderen maar het landde niet.
De bestuurster verklaarde later dat ze het veld niet kon
vinden en zich aansloot bij
een passerende Fokker.
Helaas was dat één van de naar Parijs vertrekkende toestellen, PH-AEH of de
PH-ADZ.
Dus daar werd ze niet wijzer van.
Wegens brandstofgebrek zette ze het toestel toen maar in een uienveld aan de grond.
Nadat ze van brandstof en olie voorzien was vertrok ze weer.
Er ontstond nog wel commotie over de schadevergoeding die de uienboer eiste, eerst
eiste hij ƒ 2000,- wat later teruggebracht werd tot ƒ 500 wat nog een exorbitant
bedrag genoemd kan worden natuurlijk.
Hoe dat afgelopen is, blijkt uit het hieronder geplaatste krantenbericht: daarin
verklaarde de bestuurster 8000 francs te hebben betaald!
Bestuurster: Maryse Hilsz.
 
In de Sumatra Post van 31.7.1929 stond
een plaatje van de Morane Saulnier.
      Met dank aan Karel Kalkman.

   
 
Het door Gemeente-veldwachter G. de Graaff opgemaakte proces-verbaal. (Coll. H. Dekker)




Berichten in Het Vaderland van 29.6.1929 (onder) en 11.11.1932 (rechts). (KB)

   
28.06.1929 PH-ADL  Pander DB                 21/III Rotterdam               Terug / Top
De bestuurder nam deel aan de Nederlandse Rondvlucht. 
Nadat de 34 toestellen de 240 km. lange afstand (Waalhaven - Soesterberg - Schiphol - Waalhaven)
afgelegd hadden bleek er één
deelnemer te ontbreken.
De Pander 'ADL' had wegens motorstoring een noodlanding moeten maken “in de nabijheid van Schiedam”, of, zoals een andere bron zegt, “achter de gasfabriek aan de Keilehaven”.
Dat de noodlanding in Rotterdam plaatsvond werd bevestigd door mevrouw Van Beek, die
zich ook herinnerde dat het toestel door het toegestroomde publiek ernstig werd
beschadigd.
Bestuurder: K.A. van Beek.
   
      Bericht in Het Vaderland  29.6.1929. (KB)                  Nieuwe Leidsche Courant 29.6.1929, via K. Kalkman
        
   
05.07.1929 PH-#    #                         =      Vlissingen              Terug / Top
Het KLM-vliegtuig van de dienst op Londen heeft wegens motorstoring een landing te Vlissingen
gemaakt.
   
     Bericht in Het Vaderland 6.7.1929. (KB)
 
   
08.07.1929 D-564   Junkers F.13              685    Kamperland              Terug / Top
Noodlanding op Noord-Beveland wegens een defecte olieleiding.
 
     Bericht in de NRC 8.7.1929. (KB)
     
   
09.07.1929 PH-AEF  Fokker F.VIII             5043   Rotterdam               Terug / Top
Staartsteun beschadigd bij de landing.
Bestuurder: L. Sillevis.
 
19.07.1929 PH-ADW  Pander EC                 23     Voorburg                Terug / Top
Het toestel werd overgevlogen van Waalhaven naar Noordwijk.
Boven Den Haag ontwikkelde zich een motorstoring (gebroken klep) en moest de bestuurder
een noodlanding maken. Hij deed dit in een weiland langs de Binckhorstlaan te Voorburg. 
Geen schade, geen letsel.
Bestuurder: H. Schmidt Crans.
 
19.07.1929 PH-AEX  Pander EC                 26     Gilze-Rijen             Terug / Top
De bedoeling was een vlucht van Rotterdam naar Vaals. Ter hoogte van Gilze-Rijen begon
de motor echter over te slaan en was de
bestuurder gedwongen een noodlanding te maken.
Bestuurder: J.H. van Eck.
   
20.07.1929 PH-ADW  Pander EC                 23     Delft                   Terug / Top
Het toestel was gerepareerd en zou overgevlogen worden naar Waalhaven.
Nauwelijks in de lucht moest er weer een noodlanding 
gemaakt worden.
De machine werd niet beschadigd.
Bestuurder: W. van Graft.
 
     Bericht in Het Vaderland 22.7.1929. (KB)
      Hierin wordt ook de noodlanding van de PH-ADW op 19/7 gemeld.
     
 
21.07.1929 PH-#    #                         =      Rijpwetering            Terug / Top
Twee sportvliegtuigen landden op het weiland van P. Heemskerk. Voordat iemand hen bereikt had, waren ze al weer opgestegen.
 
     Nieuwe Leidsche Courant 22.7.1929, via K. Kalkman.
     
 
22.07.1929 PH-AEX  Pander EC                 26     Hapert                  Terug / Top
De vlucht naar Vaals zou worden voortgezet (zie 19/7) maar wéér werkte de motor niet mee.
Wéér een noodlanding dus. 

Kennelijk werd het toestel teruggebracht (-vlogen?) naar Gilze-Rijen want de volgende dag
werd de vlucht naar Vaals zonder
verdere storingen volbracht.
Bestuurder: J.H. van Eck.
   
12.08.1929 D-1672  BFW M 23b                 464    Terwolde                Terug / Top
De bestuurder was deelnemer aan de Europese Rondvlucht die ten Noorden van Deventer om
ca. 14.30 uur een noodlanding moest
maken wegens brandstofgebrek.
Na brandstof aangevuld te hebben vertrok hij weer richting Schiphol, waar hij om 17.45 uur

arriveerde.
Bestuurder: Offermann.
 
     Bericht in Het Centrum 14.8.1929. (KB)
     
     
13.08.1929 D-1682  Junkers A 50be            3502   Deventer en Bussum      Terug / Top 
De dag erna kwam het merendeel van de deelnemers binnen. Weer was er een bestuurder
die wat later kwam, deze keer vanwege twee noodlandingen bij resp. Deventer en Bussum.
Bestuurder: Kneer.
   
    Bericht in de NRC 14.8.1929. (KB)
    

13.08.1929 I-#     #                         =      Schoonoord               Terug / Top
Noodlanding bij Schoonoord. Twee jongens hadden hun naam ik het toestel gezet, daaraan kon
geconstateerd worden dat het toestel aan de grond gestaan had!
 
     Nieuwsblad van het Noorden 14.8.1929, via K. Kalkman.
     
 
16.08.1929 D-#     #                         =      Ten Esschen(D)           Terug / Top
De bestuurder moest een noodlanding maken.
Bestuurder: Meulenberg. 
   
     Bericht in Nieuwsblad voor Roermond 17.8.1929. (KB)
     
     
19.08.1929 PH-ADW  Pander EC                 23     Rotterdam               Terug / Top
Als gevolg van een verkeerde landing werden de ondervleugel en het landingsgestel
beschadigd.

Bestuurder: W. van Graft.
 
    Alinea uit het maandverslag van de RSL-Materialen afdeling.
                                                            (Coll. H. Dekker)

    
     
            Of deze foto dit incident betreft, of dat van 4.10.1931, kan ik niet beoordelen. 
                         (Foto uit Hooftman's Vliegtuigencyclopedie 9, blz. 107)
           
 
               En dat geldt ook voor deze foto die Ger van Huizen mij toestuurde.
        Hij trof hem aan in een foto-album van Van Ulsen.
               
 
23.08.1929 PH-AGM  Pander P.1                28     Bolzano(I)              Terug / Top
Het enige wat ik weet is dat het toestel verongelukt is. De bestuurder was L.M.I. Redelé
die bij het ongeval het leven liet. 

Van hem zegt een van mijn bronnen: “beschikte over een te geringe vliegervaring maar had
des te meer bravour
”.
Bestuurder: L.M.I. Redelé
 
Terug naar de opsomming "Ernstige ongevallen"
 
      Het was dus een zwarte dag voor 'roeiend Nederland'
       Bericht in Het Vaderland 24.8.1929. (KB)

     
   
31.08.1929 PH-ADV  Pander EC                 22     Waalhaven               Terug / Top
Richtingsroer beschadigd.
Bestuurder: W. van Graft.
 
00.08.1929 D-#     Fokker F.III              =      Ede                     Terug / Top
Uit "Het Vliegveld" van september 1929: "Eenige sensatie verwekte het vracht F-drie'tje
van de Lufthansa, dat, na een noodlanding te Ede, in het nachtelijk duister (op Schiphol)
terugkeerde. Liefhebbers van 'splinters' werden echter alweer teleurgesteld. 

Mede dank zij onze keurige verlichting verliep de landing als bij de dag, en de vlieger trok
een gezicht alsof hij jaren lang een nachtdienst Ede - Amsterdam had gevlogen
"
 
04.09.1929 PH-AEG  Fokker F.VIII             5044   Oostende(OO)            Terug / Top
Motorschade na de landing. De schade bestond uit een gebroken krukas.
 
04.09.1929 PH-AEJ  Pander EC                 24     Bruinisse               Terug / Top
De bestuurder startte met een passagier om naar Londen te vliegen. Toen de motor boven
de Grevelingen onregelmatig begon te
lopen werd een noodlanding uitgevoerd.
Zonder schade werd het toestel op een geploegd veldje aan de grond gezet.
De oorzaak van de motorstoring bleek een gebroken uitlaatklep te zijn.
Het toestel werd ter plekke gerepareerd en is later naar Vlissingen gevlogen.
De passagier nam contact op met vliegveld Rotterdam en verzocht hem direct te komen ophalen. Zie daarvoor verder het hierna volgende ongeval met de PH-AEX.
Bestuurder: W. van Graft.
 
     Een (overbekende) foto van het wrak. Het ligt trouwens niet in de oorspronkelijke toestand.
     De linkervleugel lag
 oorspronkelijk over het pad en werd door Van Graft losgemaakt en in
     deze positie gelegd.                                                        (Coll. H. Dekker)

         
 
Bericht in Het Centrum  5.9.1929. (KB)                     Het RSL-rapport dat opgesteld werd door
                                                           ir. H.J. van der Maas.(Coll. H. Dekker)
  
04.09.1929   PH-AEX   Pander EC              26     Bruinisse               Terug / Top
Op Rotterdam kwam het bericht binnen van de noodlanding van de PH-AEJ en het verzoek
van de passagier om direct opgehaald
te worden.
De bestuurder startte direct met de PH-AEX, vloog naar Bruinisse en landde op hetzelfde veldje
als de PH-AEJ. Hij nam de passagier aan boord en startte weer.

Aan het eind van het veld lag achter de al iets hogere weg een dijk van zes meter hoogte.
Het toestel kwam al niet vlot los en teneinde de dijk te ontwijken stuurde de bestuurder
direct na het loskomen naar links.

Tijdens deze bocht raakte het linker wiel een paal die 2,25 meter hoog was.
Hierdoor werd de snelheid zodanig verminderd dat óver de dijk vliegen of nog vóór de dijk
een bocht draaien beide onmogelijk werd.

Er bleef geen andere keus dan het toestel zo vlak mogelijk tegen de dijk te zetten.
Hierbij werden ondervleugels en onderstel ernstig beschadigd.

De passagier bleef ongedeerd, de bestuurder raakte met z’n hoofd de capitonnering en liep
builen in z’n gezicht op en verloor een tand.

Bestuurder: H. Schmidt Crans. Passagier: Jhr. van der Wall Repelaer van Puttershoek. 
 
      Bericht in de NRC 5.9.1929. (KB)
     
 
       Een alinea uit het maandverslag van de RSL-Materialen afdeling.
         (Coll. H. Dekker)

     

04.09.1929   D-1731  Heinkel HE 10           318    Schellingwoude          Terug / Top 
Het uit Warnemunde afkomstige watervliegtuig kwam na de landing in botsing met de zeedijk.
De drijvers werden ernstig
beschadigd, de drie inzittenden konden op de dijk uitstappen.
 
                                  (Coll. H. Dekker)

              
  
13.09.1929 PH-ADO  Fokker F.VIIa             4983   Oostende(OO)            Terug / Top 
Vogelaanvaring, schade aan de vleugel.
Bestuurder: W.C. van Veenendaal.
                                                                   (Foto's via E. Nolte)
             
   
30.09.1929 PH-AEO  Fokker F.VIIb-3m          5096   Setul(HS)               Terug / Top 
Na ongeveer zes uur vliegen vanaf Bangkok werd besloten over te steken naar Sumatra.
Maar na zo 20 minuten boven zee te
hebben gevlogen werd het weer zó slecht dat de gezagvoerder
besloot terug te keren en te proberen Sengora te bereiken, daar te
tanken
en dan beter weer af te wachten.

Maar weer boven land vliegend, lukte het niet om zich te oriënteren en men besloot te landen
op een vlak gedeelte van een weg.

Aan het eind van de uitloop raakte het rechter wiel in een greppel, de trekstijl brak en het
landingsgestel werd tegen de romp gedrukt. Het vliegtuig zwiepte om en toen kwam ook het linker
wiel in de greppel en werd ook beschadigd.

Het vliegtuig werd gedemonteerd en werd per KPM-schip naar Batavia getransporteerd.
Op 20 november was het toestel weer vlieggereed en werd weer naar Nederland gevlogen.
Zie verder 3 december.

Gezagvoerder: J.J.E. Duimelaar. Co-piloot: Q. Tepas. Boordwerktuigkundige: P. Dunk.
                           
            Het door Van der Heijden opgemaakte rapport.
                                      (Coll. H. Dekker)













Bericht in de NRC 30.9.1929. (KB) 

 
09.10.1929 PH-AEN Fokker F.VIIb-3m           5095   Nasirabad(AP)           Terug / Top
Voorzorgslanding wegens motorstoring.
 
     Limburger Koerier, 10.10.1929, via K. Kalkman.
     

15.10.1929 PH-AEZ Fokker F.VIIb-3m           5122   Taurus Gebergte(TC)     Terug / Top
Op de terugweg kwam het toestel in een zone van laag hangende bewolking terecht.
Hierin kon een botsing met een bergtop ternauwernood vermeden worden.
Op hetzelfde traject (Aleppo-Constantinopel) hadden ze last van hevige remous.
Daardoor staat in het maandverslag van de RSL van deze maand dat de vleugel van de
PH-AEZ onderzocht werd i.v.m. scheuren die in het triplex ontstonden tijdens de
terugreis vanuit Nederlands-Indië.

Gezagvoerder: I.W. Smirnoff. Co-piloot: W.M.O.A. Beekman.
Boordwerktuigkundige: H. Veenendaal.

 
     Uit het maandverslag van de RSL-Materialen afdeling. (Coll. H. Dekker)
     
 
17.10.1929 PH-AEZ  Fokker F.VIIb-3m          5122   Arnhem                  Terug / Top
Ter hoogte van Neurenberg kreeg het toestel last van een straffe tegenwind en dat
duurde zolang dat met de aanwezige brandstof  Schiphol niet meer gehaald kon worden.
Bij Arnhem werd een noodlanding gemaakt en werd extra brandstof ingenomen.
Daarna kon doorgevlogen worden naar Schiphol.

Gezagvoerder: I.W. Smirnoff. Co-piloot: W.M.O.A. Beekman.
Boordwerktuigkundige: H. Veenendaal.

 
          Bericht in Het Vaderland 17.10.1929. (KB)



De PH-AEZ wordt bijgetankt. De foto werd gemaakt door 2e piloot Beekman, derde van links zien we gezagvoerder Smirnoff en uiterst links de eerste passagier op de Indië-lijn, de Fransman Grabau.
(Coll. Ed Nolte)

    
19.10.1929 PH-AGB  Fokker F.VIIb-3m          5179   Constantinopel(TC)      Terug / Top
Na ongeveer anderhalf uur gevlogen te hebben hield motor #1 er mee op en de gezagvoerder
besloot naar Constantinopel terug te keren.

Daar aangekomen bleek het hele gebied onder laaghangende bewolking te liggen en pogingen
om San Stefano boven zowel als onder de bewolking vliegend te vinden mislukten.
En er werd dan ook besloten naar Constantinopel terug te vliegen.
Daar vloog de bestuurder  een schijnbaar wolkenloos dal in teneinde het vliegveld van de
zuidkant te benaderen. Na het maken van een bocht bleek ook dit dat echter helemaal
dicht te zitten en bovendien zo smal dat terugkeren niet mogelijk was.

De bestuurder probeerde op z’n instrumenten vliegend in de wolken uit het dal te klimmen maar
na ca. 20 seconden begon het toestel boomtoppen te raken en vlak daarop vloog het
onder vlakke hoek tegen te heuvel.
Het toestel werd zeer ernstig beschadigd en afgeschreven.
De vleugel was weliswaar nog bruikbaar, maar de verzekeraar wilde het risico van het transport
niet nemen; eventueel te kostbaar in geval van mislukking.

De gezagvoerder was ongedeerd, de co-piloot had een lichte hersenschudding en de bwk een
hoofdwond.

Gezagvoerder: I.A. Aler. Co-piloot: J. Jongbloed. Boordwerktuigkundige: C.A. Bruynesteyn.
 
     Nieuwsblad van Friesland 29.10.1929, via K. Kalkman.
     
 
Het door Van der Heijden opgestelde RSL-rapport.                                                (Coll. H. Dekker)

 
26.10.1929 D-703     Junkers F13             678    Schiphol               Terug / Top
Een D.L.H.-monteur liep tegen een draaiende schroef.
 
     Van Ronald Dijkstra kreeg ik dit rapportje uit Gemeente Archief Amsterdam (1323-331)
     
 
 
30.10.1929 G-#     #                         =      Papendrecht            Terug / Top
Een Engels sportvliegtuig, afkomstig van Croydon en bestuurd door een piloot uit Londen,
moest om ca. 16.30 uur een noodlanding maken in een polder nabij Papendrecht.
Na brandstof ingenomen te hebben kon hij weer starten en alsnog naar Waalhaven vliegen.

 
    Bericht in de NRC 31.10.1929. (KB)
   
 
08.11.1929 PH-#    #                         =      Survilliers(F)          Terug / Top 
Een KLM-vliegtuig met één passagier moest wegens de mist een noodlanding maken “bij den
viersprong van Survilliers
.”
 
     Bericht in de NRC 9.11.1929. (KB)
    
 
10.11.1929 G-#     #                         =      Alblasserdam            Terug / Top
Voorzorgslanding wegens brandstofgebrek.
 
     Nieuwe Leidsche Courant 11.11.1929, via K. Kalkman.
     
 

13.11.1929 PH-AGN  Pander P.2                29     Hellevoetsluis          Terug / Top
De bestuurder, ingenieur-vlieger bij het RSL, zou een proefvlucht maken i.v.m. de uitreiking
van het BvL. En, omdat het zulk mooi weer was, wilde hij snelheidsmetingen op de baan langs
het Voorne-Puttensche Kanaal uitvoeren.

Toen hij daartoe wilde dalen, was er geen gat in de bewolking te vinden.
Voorzichtig dalen kreeg hij op 20 à 30 meter hoogte grondzicht, of beter waterzicht.
Later bleek hij boven het Haringvliet te zijn aangeland.

Vlak daarop kwam hij boven land en hoewel weer boven de wolken gaan vliegen mogelijk
was leek hem dat langer wachten mogelijk de oplossing van de situatie nog moeilijker
kon maken.

Kortom, hij zag een veldje, verkende dat zorgvuldig en zette de Pander toen behoedzaam
aan de grond. Aan het eind van de uitloop was de grond wat zachter en ging het vliegtuig
langzaam over de kop.
De schade was zoals te verwachten was, schroef en spinner vernield, ribben van vleugelneus kapot.
De bestuurder bleef ongedeerd.

Bestuurder: H.J. van der Maas.
   
Het verslag van de vlucht. (Coll. H. Dekker)           

De op z'n rug liggende Pander.
(Coll. F. Zandvliet)


 
16.11.1929 PH-ADW  Pander EC                 23     Woubrugge               Terug / Top
Als gevolg van een storing in de brandstoftoevoer moest een noodlanding gemaakt worden in de
Vierambachtpolder bij Woubrugge.

Bestuurder: W. van Graft.
 
16.11.1929 D-1017  Junkers G.24              848    Echteld                 Terug / Top
Wegens motorstoring moest het postvliegtuig een noodlanding maken in de uiterwaarden
bij Tiel. Er ontstond geen schade.

Bestuurder: Helm.
 
    Bericht in Het Centrum 19.11.1929. (KB)
    
   
02.12.1929 PH-#    #                         =      Lympne(G)               Terug / Top
Wegens het slechte weer zagen de bestuurders van een Duits en Nederlands lijnvliegtuig
zich genoodzaakte een noodlanding op Lympne te maken.
De passagiers werden per trein naar Londen gebracht.

 
      Bericht in Het Vaderland 3.12.1929. (KB)
      
 
03.12.1929 PH-AEO  Fokker F.VIIb-3m          5096   Deventer                Terug / Top
Na een zeer langdurige Indië-vlucht (zie 30/9) was het toestel weer boven Nederland.
Helaas, Schiphol zat vanwege de mist potdicht. En na enig rondzwerven zette de bemanning
het toestel bij Deventer, op de Snippelingsdijk, aan de grond.

De bemanning stapte vandaar, mèt de post, op de trein naar Amsterdam.
De volgende dag haalde L. Sillevis het toestel op.

Gezagvoerder: J.J.E. Duimelaar. Co-piloot: Q. Tepas. Boordwerktuigkundige: H.A. Walewijn.
NB. Bwk P. Dunk was na de pech op de heenreis, meegevlogen met de PH-AEN waarvan de bwk (H.A. Walewijn) ziek
geworden was. Walewijn kwam nu dus met deze vlucht terug.

 
Het relaas van de bemanning in de NRC 4.12.1929. (KB)

 
08.12.1929 PH-AEZ  Fokker F.VIIb-3m          5122   Jodhpur(VT)
            
Terug / Top
Wegens brandstofgebrek werd een extra tussenlanding te Jodhpur gemaakt.
De pers noemde het een noodlanding

Gezagvoerder: W.M.O.A. Beekman. Co-piloot: E. van Dijk.
Boordwerktuigkundige: C. Buitenhuis.

 
    Bericht in Het Vaderland 9.12.1929. (KB)
    
 
 
15.12.1929 PH-AEO  Fokker F.VIIb-3m          5096   Constantinopel(TC)      Terug / Top
Niet gestart wegens slecht weer.
 
19.12.1929 PH-ADW  Pander EC                 23     Moerkapelle             Terug / Top
De vlucht zou van Amsterdam naar Groningen gaan;  wegens de mist keerde de bestuurder terug.
Maar Schiphol zat vanwege dezelfde mist inmiddels potdicht en de bestuurder zette koers naar
Waalhaven.

Boven de mist vliegend kreeg hij motorstoring dus zat er niets anders op dan naar beneden te
glijden.

Hij had geluk dat hij op tijd grondzicht kreeg en het toestel zonder verdere schade aan
de grond kon zetten. Een defecte kogellager had voor zeer ernstige motorschade gezorgd.
Er werd een nieuwe motor gemonteerd (#10341) en op 22/12 kon weer gestart worden.

Bestuurder: H. Hindriks.
 
     De leskaart van Hayo Hindriks. (Coll. H. Dekker)
    
 
Het persbericht dat gewag maakt van deze noodlanding.
     (Nieuwsblad van het Noorden)
   


En tenslotte uit de collectie van wijlen Fred Zandvliet een foto van de PH-AEV op de buik.
Van deze foto weet ik niet bij welk incident hij hoort, mogelijk dus helemaal niet in 1929.
Commentaar is dus zeer welkom!
   


 
Bij de samenstelling van “Nederlandse Ongevallen en Incidenten 1929" 
werden (o.a.) de volgende bronnen geraadpleegd:

Jan Hagens; Harm Jan Hazewinkel; Ger van Huizen; Karel Kalkman; Evert Jan Leeuw,
Malcolm Fillmore; Karel Kalkman; Gerrit J. Koning; Ed Nolte; Jan Timmermans (Graafs Museum);
Jan Willem de Wijn;
LUCHTVAARTKENNIS; Algemeen Rijksarchief 2.16.05; Rijksluchtvaartdienst;
Accident Inquiry in The Netherlands (A.A. van Wijk); Aantekeningen Fred Zandvliet;
Dagboek E. Jans (via Gerard Casius); Amersfoorts Dagblad/Eemlander; Provinciaalsche
Overijsselsche en Zwolsche Courant; Emmer Courant; Heldersche Courant; Nieuwsblad voor
Roermond; AID De Preangerbode; Sumatra Post; Nieuwe Rotterdamsche Courant;
Het Vaderland; Het Centrum
; De ontwikkeling van de TD in 20 jaar, J.H.W. van der Muelen.