Opsomming van de bekende ongevallen en incidenten in 1931

 

                                                                                                                                  Herman Dekker:  Contact

 


UUw commentaar in de vorm van aanvullingen (foto's!) en/of correcties wordt zéér op prijs gesteld!
Mocht u, om wat voor reden dan ook, willen beschikken over nadere gegevens omtrent hier wél genoemde,

maar niet beschreven, incidenten  dan kunt u mij via "contact" bereiken.

In dit jaar werd een permanante commissie benoemd voor het onderzoeken van
luchtvaartongevallen "telkenmale als zulks door den Voorzitter ten aanzien
van een ongeval met een burgerlijk luchtvaartuig in Nederland of ten aanzien
van een ongeval met een Nederlands burgerlijk luchtvaartuig in het buitenland
wenschelijk wordt geacht
".

Benoemd werden:
Voorzitter en lid: E.Th. de Veer, directeur van de Luchtvaartdienst
Leden:             K.W.F.M. Doorman, Ltz. 1e klasse
                   F.A. van Heyst, Kpt.vlieger LVA
                   Dr.ir. E.B. Wolff, directeur RSL
Plaatsvervangende leden:
                   Ir. A.G. von Baumhauer, onderdirecteur RSL (voor dhr. Wolff)
                   A.K. Steup, Kpt.vlieger LVA (voor dhr. Van Heyst)
                   W.H. Tetenburg, Ltz. 1e klasse (voor dhr. Doorman)



Laatste wijzigingen bij: ADW 4/10; AEX 3/5; AFR 16/7; AFR 22/6; AFR 17/6; AFR 16/6; AFR 15/6; Fokker I 6/4.

 Naar de beschrijvingen                                                                                                                         Terug naar:  Jaarindex         

          Datum       Kenmerk Type                      Plaats       Gezagvoerder         Beschrijving
06.01.1931  PH-AGR  Fokker F.VIIb-3m          Keulen       Beekman, W.M.O.A.    Tussenlanding
06.01.1931  PH-AGR  Fokker F.VIIb-3m          Boedapest    Beekman, W.M.O.A.    Noodlanding
23.01.1931  PH-ACT  Fokker F.VIIa             Compiègne    onbekend             Voorzorgslanding
27.01.1931  PH-AEF  Fokker F.VIII             Schiphol     onbekend             Motorstoring
30.01.1931  PH-AFO  Fokker F.VIIb-3m          Amman        Tepas, Q.            Voorzorgslanding
31.01.1931  PH-AGR  Fokker F.VIIb-3m          Batavia      Dijk van, E.         Noodlanding
12.02.1931  PH-AEZ  Fokker F.VIIb-3m          Arnau        Wiersma, Th.         Voorzorgslanding
14.02.1931  PH-AFJ  Pander EF 85              Hoek v Holl. Schmidt Crans, H.M.  Noodlanding
14.02.1931  PK-AFC  Fokker F.VIIb-3m          Langgam      Schott, J.J.         Noodlanding
17.02.1931  PH-AFK  Fokker F.IX               Bangkok      Hondong, J.J.        Noodlanding
17.02.1931  PH-#    Fokker                    Schiphol     Elkerbout, M.F.      Uitgeweken
18.02.1931  D-#     Rohrbach                  Soesterberg  onbekend             Uitwijker
19.02.1931  PH-AFO  Fokker F.VIIb-3m          Popelin      Frijns, G.M.H.       Noodlanding(F)
20.02.1931  G-AATH  Junkers A 50 Junior       Numansdorp   Styran, A.           Noodlanding
23.02.1931  PH-AEZ  Fokker F.VIIb-3m          Waalhaven    Smirnoff, I.W.       Motor defect
07.03.1931  D-1338  Rohrbach Ro VIIIa Roland  Tubbergen    Künstle, A.          Noodlanding(F)
07.03.1931  OO-APC  RSV 18/105                Schiphol     onbekend             Neusstand
08.03.1931  PH-AFK  Fokker F.IX               Akyab        Hondong, J.J.        Noodlanding
13.03.1931  PH-AFK  Fokker F.IX               Caïro        Hondong, J.J.        Noodlanding
14.03.1931  PK-#    R.R.G. Zögling            Simongan     onbekend             Gekraakt
18.03.1931  PH-AEF  Fokker F.VIII             Schiphol     onbekend             Lekke oliekoeler
18.03.1931  PH-AFK  Fokker F.IX               Athene       Hondong, J.J.        IJsafzetting
20.03.1931  F-32    Fokker D.XVI              Schiphol     Wulfers, D.F.        In vrille controle verloren
23.03.1931  PH-ADR  Fokker F.VIIa             St. Quentin  onbekend             Noodlanding
23.03.1931  PH-AFJ  Pander EF 85              Waalhaven    Brugma, N.           Tegen de grond gedoken(F)
24.03.1931  PH-ACT  Fokker F.VIIa             Aalsmeer     Veenendaal van, W.C. Noodlanding
27.03.1931  PH-AEF  Fokker F.VIII             Schiphol     onbekend             Motor vastgelopen
28.03.1931  PH-#    Pander                    #            onbekend             Noodlanding

00.03.1931  PH-AEJ  Pander EC                 #            onbekend             S.B.'s ondervlak beschadigd
00.03.1931  PH-AFK  Fokker F.IX               #            Hondong, J.J.        Motorstoring
02.04.1931  PH-AFI  Carley Jumbo              Sidcup       Dijk van, E.         Noodlanding
06.04.1931  #       Fokker I                  Zuiderzee    Fokker               Te water

07.04.1931  OK-#    Fokker F.VII              Ter Aar      onbekend             Noodlanding
15.04.1931  PH-ACT  Fokker F.VIIa             Rotterdam    onbekend             Noodlanding
15.04.1931  PH-ADX  Fokker F.VIIa             Parijs       onbekend             Noodlanding
16.04.1931  PH-AEF  Fokker F.VIII             Schiphol     onbekend             Carburateurbrand
17.04.1931  PH-AEZ  Fokker F.VIIb-3m          Belgrado     Soer, P.             Oliepomp defect
19.04.1931  G-EBMW  de Havilland D.H.66       Koepang      Alger, H.W.C.        Noodlanding(F)
21.04.1931  PH-AFZ  Pander EF 85              Hazerswoude  Schmidt Crans, H.M.  Noodlanding
25.04.1931  OK-ABP  Fokker(Avia) F.VIIb-3m    Mill         onbekend             Noodlanding
01.05.1931  PH-AEI  Fokker F.VIII             Schiphol     onbekend             Noodlanding
02.05.1931  PH-AEF  Fokker F.VIII             Schiphol     onbekend             Carburateurbrand
03.05.1931  PH-AEX  Pander EC                 Schiphol     Lubberman, A.H.      Over de kop
07.05.1931  PH-ACT  Fokker F.VIIa             Parijs       onbekend             Noodlanding
09.05.1931  PH-AFZ  Pander EF 85              Lexmond      Schmidt Crans, H.M.  Noodlanding
10.05.1931  PH-ACT  Fokker F.VIIa             #            onbekend             Noodlanding
10.05.1931  PH-#    #                         #            onbekend             Noodlanding
11.05.1931  G-#     #                         Hilversum    onbekend             Noodlanding
13.05.1931  PH-AEF  Fokker F.VIII             Schiphol     onbekend             Motorstoring
15.05.1931  PK-SAE  de Havilland D.H.60M      Andir        onbekend             Oefenlanding
16.05.1931  PH-AEZ  Fokker F.VIIb-3m          Tavoy        Soer, P.             Neusstand
17.05.1931  PH-#    #                         Aken         Graft van, W.        Botsing met persoon
22.05.1931  PH-#    Fokker F.VII              Alphen(Gld.) onbekend             Noodlanding
22.05.1931  VH-UNR  Junkers W 34 d            Bulolo       Trist, L.J.          Vermist
24.05.1931  PH-AFN  Pander EG 1               Rottum       Tijen van, J.E.      Voorzorgslanding
26.05.1931  VH-UQA  de Havilland D.H.60M Moth Laboean Hadji  Scott, C.W.A.      Noodlanding
27.05.1931  G-EBRM  Westland Widgeon III      Tarsus       Leclair A.E.         Botsing tegen telefoondraad(F)
00.05.1931  OK-#    #                         Lithoyen     onbekend             Noodlanding
07.06.1931  PH-AEO  Fokker F.VIIb-3m          Sandoway     Beauregard, C.       Kwam in tornado terecht
09.06.1931  PH-AEV  Pander EC                 Eelde        Hindriks, H.         Tegen de grond gedoken(F)
10.06.1931  PH-AEB  Fokker F.VIIa             Hannover     onbekend             Landingslicht geraakt
14.06.1931  PH-AFO  Fokker F.VIIb-3m          #            Geysendorffer, G.J.  Noodlanding

15.06.1931  PH-AFR  Fokker F.VIIb-3m          Allahabad    Dijk van, E.         Klep in cilinder
15.06.1931  #       ballon                    Veendam      onbekend             Delen gevonden
16.06.1931  PH-ADW  Pander EC                 #            onbekend             Onderstel bezweek
16.06.1931  PH-AFR  Fokker F.VIIb-3m          Calcutta     Dijk van, E.         Motorstoring
17.06.1931  PH-AFR  Fokker F.VIIb-3m          Calcutta     Dijk van, E.         Bagage overboord
17.06.1931  OO-ALI  Breda 15                  Averlo       Herden, L.           Noodlanding
22.06.1931  PH-AFR  Fokker F.VIIb-3m          Akyab        Dijk van, E.         Motorstoring
00.06.1931  PH-ACT  Fokker F.VIIa             Waalhaven    geen                 Vervorming vleugels
00.06.1931  PH-ADZ  Fokker F.VIIa             Waalhaven    geen                 Vervorming vleugels
00.06.1931  PH-ADX  Fokker F.VIIa             Waalhaven    geen                 Vervorming vleugels
00.06.1931  PH-AGQ  Koolhoven F.K.41          #            onbekend             Motorstoring
01.07.1931  PH-ACJ  Fokker F.VII              Rotterdam    onbekend             Noodlanding
08.07.1931  PH-#    #                         Rotterdam    onbekend             Noodlanding
14.07.1931  PH-AFO  Fokker F.VIIb-3m          Djask        Frijs, G.M.H.        Teruggekeerd
16.07.1931  PH-AFR  Fokker F.VIIb-3m          Lingeh       Dijk van, E.         Motorstoring
23.07.1931  PH-ADW  Pander EC                 Alphen a/d Rijn Graft van, W.     Noodlanding
25.07.1931  PH-#    #                         Twente       Veenendaal van, W.C. Voorzorgslanding
26.07.1931  PH-ADL  Pander DB                 Hekelingen   Graft van, W.        Noodlanding
29.07.1931  VH-UFT  de Havilland D.H.60G      Batavia      Mollison, J.         Noodlanding
04.08.1931  PH-AFK  Fokker F.IX               Waalhaven    Pellens, E.C.        Motorstoring(F)
08.08.1931  D-1813  Klemm L 25a               Metz         Stoll, H.            Noodlanding
12.08.1931  PH-AFO  Fokker F.VIIb-3m          Jodhpur      Frijns, G.M.H.       Olietank gescheurd
15.08.1931  PH-AFO  Fokker F.VIIb-3m          Caïro        Frijns, G.M.H.       Olietank gescheurd
17.08.1931  PH-AFO  Fokker F.VIIb-3m          Boedapest    Frijns, G.M.H.       Olietank gescheurd
17.08.1931  PH-ADW  Pander EC                 Namen        Graft van, W.        Noodlanding
18.08.1931  D-1813  Klemm L 25a               Bremen       Stoll, H.            Noodlanding
19.08.1931  PH-AFV  Fokker F.XII              Londen       onbekend             Telegrafist/draaiende schroef
20.08.1931  PH-#    #                         Geeuwenbrug  Mul de, S.           Noodlanding
20.08.1931  D-1813  Klemm L 25a               Diever       Stoll, H.            Noodlanding(F)
25.08.1931  PH-AFS  Fokker F.VIIb-3m          Jodhpur      Beekman, W.M.O.A.    Neusstand
29.08.1931  PH-AGR  Fokker F.VIIb-3m          Praag        Duimelaar, J.J.E.    Tussenlanding
29.08.1931  PK-AFF  Fokker F.VIIb-3m          Tjililitjan  Schott, J.J.         Botsing tegen huisje(F)
04.09.1931  PH-AFO  Fokker F.VIIb-3m          Bagdad       Soer, P.             Radio-installtie verbrand
05.09.1931  D-783   Fokker-Grulich F.IIb      Nigtevecht   Weingärtner, E.      Noodlanding
08.09.1931  PH-ADR  Fokker F.VIIa             Enschede     onbekend             Noodlanding
26.09.1931  D-1878  Albatros L 82c            Swalmen      Wintersfeldt von, A. Noodlanding
27.09.1931  PH-AER  Koolhoven F.K.41          Vught        Verstraete, A.M.     Onderstel bezweek
27.09.1931  PH-AJM  Koolhoven F.K.44          Vught        Verstraete, A.M.     Motorstoring(F)
00.09.1931  PH-AEJ  Pander EC                 #            onbekend             Motorstoring
00.09.1931  PH-AGA  Fokker F.IX               #            onbekend             Motorstoring
04.10.1931  PH-ADW  Pander EC                 Schiphol     Mul de, S.           Noodlanding(F)
06.10.1931  PH-AGA  Fokker F.IX               Lympne       onbekend             Hoogteroerkabel klem
11.10.1931  D-2113  BFW M 23b                 Aerdenhout   Aichele, E.          Motorstoring(F)
18.10.1931  PH-AFP  Pander EH 120             Waalhaven    Leeuw v.d., M.A.G.   Overtrokken
00.10.1931  PH-1    R.R.G. Zögling            #            onbekend             Beschadigd
14.11.1931  PH-ADN  Fokker F.VIIa             Maubeuge     Brugman, L.A.        Noodlanding
15.11.1931  PH-AFL  Fokker F.XII              Dijon        Beekman, W.M.O.A.    Staart beschadigd
16.11.1931  PH-AFL  Fokker F.XII              Rotterdam    Beekman, W.M.O.A.    Amsterdam zat dicht
17.11.1931  PH-AFX  Pander EF 80              Caraïbische zee Schijns, G.E.H.   Verdwenen
20.11.1931  PH-AFV  Fokker F.XII              Marseille    onbekend             Viel van staartwagen
21.11.1931  G-ABOM  Desoutter II              Schalkwijk   onbekend             Noodlanding
27.11.1931  PH-AFN  Pander EG 1               Telok Betong Tijen van, J.E.      Voorzorgslanding
02.12.1931  OO-#    #                         Wolphaartsdijk onbekend           Noodlanding
04.12.1931  PH-AFR  Fokker F.VIIb-3m          Marseille    Dijk van, E.         Motorstoring
05.12.1931  PH-AIB  Pander EF 85              Twente       onbekend             Onderstel beschadigd
06.12.1931  PH-AFO  Fokker F.VIIb-3m          Bangkok      Wiersma, Th.         Kwam niet los
18.12.1931  PH-AGR  Fokker F.VIIb-3m          Marseille    Sillevis, R.         Motorstoring
29.12.1931  PH-#    Fokker F.VII              Montlognon   onbekend             Noodlanding
00.00.1931  PH-AHN  Vickers                   #            onbekend             Mand beschadigd
 

           NEDERLANDSE ONGEVALLEN EN INCIDENTEN 1931


   

    06.01.1931 PH-AGR   Fokker F.VIIb-3m          5187   Boedapest(HA)           Terug / Top
    Noodlanding wegens motorstoring.

Gezagvoerder: W. Beekman. Co-piloot: C. Blaak. Boordwerktuigkundige: F.A. Naber.

      

06.01.1931 PH-AGR   Fokker F.VIIb-3m          5187   Keulen(D)               Terug / Top

Op de terugvlucht van Indië-vlucht #23 werd een niet geplande tussenlanding te Keulen

gemaakt. De reden hiervoor is mij niet bekend, mogelijk heeft het te maken met de hiervoor

gemelde noodlanding te Boedapest.

Gezagvoerder: W. Beekman. Co-piloot: C. Blaak. Boordwerktuigkundige: F.A. Naber.

  

     Bericht in Het Vaderland 6.1.1931. (KB)

      

 

  23.01.1931 PH-ACT  Fokker F.VIIa             4901   Compiègne(F)            Terug / Top
Wegens een over West-Europa razende storm besloot de bestuurder bij Compiègne z'n toestel
aan de grond te zetten en daar te overnachten.
 
     Het Vaderland 24.1.1931, via K. Kalkman.
     
 

27.01.1931 PH-AEF   Fokker F.VIII             5043   #                       Terug / Top

Na de start stopte de motor #1. Bij het onderzoek bleek dat de brandstof vervuild was met

water.

 
     In een vergelijkend overzicht van de Cyclone en
      Hornet motoren werd een overzicht van de storingen
      in 1931 gegeven. Hieruit heb heb ik een keus gemaakt.
      Hieronder zullen dus nog een aantal uit dit rapport
      gepresenteerd worden.                (Coll. H. Dekker)

     

  

30.01.1931 PH-AFO   Fokker F.VIIb-3m          5136   Amman(YR)               Terug / Top

Wegens slecht weer werd een voorzorgslanding bij Amman Gemaakt.

Bestuurder: Q. Tepas. Copiloot: J. van Onlangs. Boordwerktuigkundige: C. Buitenhuis.

 

      De Banier, 31.1.1931, via K. Kalkman.

     

 

31.01.1931 PH-AGR   Fokker F.VIIb-3m          5187   Batavia(PK)             Terug / Top

Noodlanding wegens brandstofgebrek.

Gezagvoerder: E. van Dijk. Co-piloot: W.C. van Veenendaal. Boordwerktuigkundige: P. Dunk.

   

12.02.1931 PH-AEZ   Fokker F.VIIb-3m          5122   Arnau                   Terug / Top

Wegens het slechte weer moest op het traject Bagdad-Gaza hier een tussenlanding gemaakt

worden. Na 2,5 uur openthoud kon de reis voortgezet worden.

Bestuurder: Th. Wiersma. Co-piloot: K.D. Parmentier. Boordwerktuigkundige: J.F.W.O. Kotte.

   

    Bericht in Het Vaderland 13.2.1931. (KB)

   

 

Zie voor commentaar op de telling van Het Vaderland mijn commentaar bij PH-AEZ 17/4.

 

14.02.1931 PH-AFJ   Pander EF 85              30     Hoek van Holland        Terug / Top

Noodlanding t.g.v. carburateurijs tijdens een rondvlucht met een Amerikaanse dame 
als passagier. 
De bestuurder zette het toestel onbeschadigd in een bouwland  aan de grond, hierbij kon hij
ternauwernood het huis van commissaris Jas van Hoek van Holland ontwijken.

Na reparatie startte het de dag daarna weer richting Waalhaven.
Bestuurder: H.M. Schmidt Crans.

   


Het Vaderland berichtte op 15.2 (l) en op 16.2.1931 (o) over deze noodlanding. (KB)

   

14.02.1931 PK-AFC   Fokker F.VIIb-3m          5071   Langgam                 Terug / Top

Onderweg van Batavia naar Medan moest de bestuurder een noodlanding (de eerste van de

KNILM) maken bij Langgam.

Eén der motoren liep in toeren terug a.g.v. een zware tropische regenbui. 

Hij zette het toestel aan de grond op een strookje grond dat nog geen 50 meter lang was. 

Het onderstel bezweek maar verder viel de schade nogal mee.

Hierdoor miste de post het stoomschip “Sibajak” en werd met de PH-AGR naar Nederland

gevlogen.

Bestuurder: J. Schott. Mecanicien: Veen.

 


Uit Het Vaderland van 16.2.1931. (KB)

     

17.02.1931 PH-AFK   Fokker F.IX               5241   Bangkok(VT)             Terug / Top

Noodlanding wegens motorstoring.

Gezagvoerder: J.J. Hondong. Co-piloot: E.C. Pellens. Boordwerktuigkundigen: De Jong en K.A.O. Weber.
Telegrafist: P. Pronk.

 

17.02.1931 PH-#     Fokker                   =         Schiphol              Terug / Top

Het was zeer mistig die dag. Elkerbout kon na een hoogtevlucht met een Fokkertoestel niet weer
landen en week uit naar Den Helder.  
Van Soesterberg was een armada van 23 toestellen met 46 inzittenden gearriveerd.
Die konden ook niet meer vertrekken.
Pas de dag daarna werden ze opgehaald.
 
18.02.1931 D-#      Rohrbach                  #      Soesterberg             Terug / Top
De Rohrbach kwam uit Londen met vier passagiers bestemming Schiphol.
Het toestel landde echter om mij onbekende reden op Soesterberg.
 

19.02.1931 PH-AFO   Fokker F.VIIb-3m          5236   Popelin(OK)             Terug / Top

Dit was Indiëvlucht 29. Deze eerste etappe zou naar Boedapest leiden maar na ca. 300 km

vliegen, sloot het wolkendek zich en was men genoodzaakt erboven te gaan vliegen. 

Na een vliegtijd van ongeveer zes uur stak men door de wolken naar beneden om

grondzicht te krijgen.

Men meende zo ongeveer boven het dal van March te zijn en er werd besloten koers te 

zetten naar Wenen.

Herkenningspunten werden echter niet gevonden, het weer werd steeds slechter en om 

grondzicht te houden moest er steeds lager gevlogen worden. Het was -letterlijk- een uitzichtloze 

situatie en toen er dan ook een ogenschijnlijk geschikt veld voor een 

landing werd waargenomen, was de beslissing snel genomen. 

Er werd tegen de glooiing op geland, de snelheid was gering.

Helaas, de sneeuwlaag was aanzienlijker dikker dan het leek, 60 à 70 cm dik. 

Na een korte uitloop van ca. 30 meter, was de weerstand van de opschuivende sneeuw zó 

groot dat het toestel met lage snelheid over de kop sloeg. Ernstige schade aan motor en

motorbok #2, linker vleugelbeslag zwaar doorgezet, richtingsroer beschadigd.

De kosten bedroegen bijna ƒ 15000,-. Het toestel werd in Tsjecho-Slowakije bij de Avia-fabriek 

gerepareerd, daartoe werd P. Pool van de TD daar een maand gestationeerd.

Later werd het door Smirnoff teruggevlogen.

Tijdens deze reparatieperiode ontstonden er nog enige moeilijkheden met de douane, die 

eiste namelijk een som geld als pro-forma invoerrechten dan wel een garantie van het Nederlandse 

gezantschap dat het toestel het land weer zou verlaten.

Bestuurder: G.M.H. Frijns. Tweede piloot: P. Both. Boordwerktuigkundige C.A. Bruynesteyn.

 

                                                                         (Coll. Miroslav Brychta)

  

  Een viertal foto's van de PH-AFO, op de rug liggend, en van het (moeizame) transport over de sneeuwvlakte en 

  door de nauwe straten van Popelin.         (De eerste foto met dank aan Ed Nolte, de andere drie coll. H. Dekker)

 

Het door inspecteur Van der Heyden opgestelde RSL-rapport. (Coll. H. Dekker) 
 

20.02.1931 G-AATH   Junkers A.50 Junior       3512   Numansdorp              Terug / Top

Wegens dichte mist landde de bestuurder op een stuk bouwland bij Numansdorp. 

De dag daarna weer opgestegen en doorgevlogen naar Schiphol. Het toestel was vermoedelijk

op afleveringsvlucht naar Duitsland.

Bestuurder: A. Styran.

       
         Bericht in Het Vaderland 21.3.1931. (KB)

     

   

23.02.1931 PH-AEZ   Fokker F.VIIb-3m          5122   Waalhaven               Terug / Top

De PH-AEZ zou de dienst van de gecrashte PH-AFO overnemen, maar bij de start bleek dat 

een der motoren defect was. De motor van de PH-AES werd overgebouwd.

De bemanning van de PH-AFO vloog er daarna mee naar Indië en terug. De bemanning van de

PH-AEZ vloog de gerepareerde PH-AFO naar Nederland terug.

Gezagvoerder: I.W. Smirnoff. Tweede bestuurder: E.E. Hulsebos. 

Boordwerktuigkundige: J.F.O.W. Kotte

   

07.03.1931 D-1338   Rohrbach Ro VIIIa  Roland 40     Tubbergen               Terug / Top

Om 15.50 uur vertrok het toestel van Schiphol voor een vlucht naar Hannover. 

Ter hoogte van Almelo roken de gezagvoerder en de boordwerktuigkundige een brandlucht.

Inmiddels had de telegrafist de verwarming in de passagiersruimte afgezet omdat hij “de

lucht niet frisch vond”. 

Toen de lucht sterker werd, besloot de gezagvoerder tot een landing.

Hij zette het toestel onder Tubbergen aan de grond waarna iedereen het toestel verliet.

Ter hoogte van het voorste venster links, zagen ze witte rook opstijgen en onmiddellijk 

daarna sloegen de vlammen uit de bestuurderszitplaats. Het vliegtuig brandde geheel uit 

vanaf het voorste motorschot tot en met het achterbagageruim.

Een duidelijke oorzaak kon niet worden vastgesteld, mogelijk was dat de verwarmingsbuis 

door de cabine de oorzaak was, maar ook kortsluiting “in het electrische leidingnet of 

de kabels van de installatie der draadlooze telegrafie” kon niet uitgesloten worden.

Gezagvoerder: A. Kunstle. 

Boordwerktuigkundige: F. Zimmerman. 

Telegrafist: Seiffert.

 

De Tijd 9.3.1931                                                  Algemeen Handelsblad 10.3.1931 beide via K. Kalkman.   

                 
    

     Het door Inspecteur Luchtvaart van Dept. van Waterstaat J. van der Heyden gemaakte verslag. (Coll. H. Dekker)

       

      

     
         De KLM verzorgde de passagierslijst voor de Luft-Hansa. (Coll. H. Dekker)
                     

   

07.03.1931 OO-APC   RSV 18/105                =      Schiphol                Terug / Top

Om een demonstratiedag van de NLS mee te maken arriveerden diverse buitenlandse toestellen.

Dit lichte toestelletje werd na de landing, terwijl het naar het platform taxiede, even

door de straffe wind opgelicht en kwam daarna zo ongelukkig terecht dat de schroef

en de onderstel-as gebroken werden. 

   

     Uit het verslag van de demonstratiedag van de 

      NLS in Het Vaderland 8.3.1931.

        

  

08.03.1931 PH-AFK   Fokker F.IX               5241   Akyab(XY)               Terug / Top

Noodlanding wegens motorstoring.

Gezagvoerder: J.J. Hondong. Co-piloot: E.C. Pellens. Boordwerktuigkundigen: De Jong en
K.A.O. Weber
. Telegrafist: P. Pronk.

   

13.03.1931 PH-AFK   Fokker F.IX               5241   Caïro(SU)               Terug / Top

Noodlanding wegens motorstoring.

Gezagvoerder: J.J. Hondong. Co-piloot: E.C. Pellens. Boordwerktuigkundigen: De Jong en
K.A.O. Weber
. Telegrafist: P. Pronk.

   

14.03.1931 #        R.R.G. Zögling “Glibber”  #      Semarang(PK)            Terug / Top

Dit in Duitsland bestelde vliegtuig kwam in februari te Semarang aan. De aanvankelijk

gebruikte startkabel bleek niet sterk genoeg en op 14 maart werden op vliegveld Simongan

voor het eerst, met een nieuwe kabel, behoorlijke vluchten gemaakt.

Toen, of vlak hierna, volgde ook de eerste kraak.

   

    Harm Hazewinkel kon wat meer over de "Glibber" vertellen.

   

   

18.03.1931 PH-AEF   Fokker F.VIII             5043   #                       Terug / Top

Oliekoeler van motor #2 was lek. Hij was verkeerd gemonteerd, achter de motor i.p.v.

ervoor. Bij koude olie levert dat teveel druk in de koeler.

   

     Uit het overzicht dat ik bij 27/2 noemde.(Coll. H. Dekker)

     

   

18.03.1931 PH-AFK   Fokker F.IX               5241   Athene(SX)              Terug / Top

IJsafzetting bij Athene.

Gezagvoerder: J.J. Hondong. Co-piloot: E.C. Pellens.
Boordwerktuigkundigen: De Jong en K.A.O. Weber
.
Telegrafist: P. Pronk.

   

20.03.1931 F-32     Fokker D.XVI              5240   Schiphol                Terug / Top

De bestuurder arriveerde met de S-16 van De Kooy om kennis te maken met dit Fokker-type.

Gedurende de eerste vlucht steeg hij naar ca. 300 meter, draaide een paar bochten en 

bracht het toestel in een vrille van twee à drie slagen.

De correctie was normaal en het optredende hoogteverlies van 200 à 250 meter ook. 

Daarna landde hij en startte direct daarna weer.

Bij de tweede vlucht zette hij vanaf 500 meter een vrille in, na circa twee normale

slagen volgden twee andere die iets vlakker waren. 

Op ca. 200 meter werd even gas gegeven, het vliegtuig maakte daarna nog ongeveer twee

normale slagen en sloeg toen tegen de grond.  

De bestuurder werd gedood, het vliegtuig geheel vernield.

Als oorzaak werd verklaard dat voor het herstel van de vrille de hoogte waarop deze werd ingezet, 

niet voldoende was.

Bestuurder: D.F. Wulfers().

 

Terug naar de opsomming "Ernstige ongevallen"

 

N.B. Over het c/n van dit toestel heerst enige verwarring. De hierboven genoemde 5240 komt uit de Fokker 

administratie en kan als correct beschouwd worden. In het ongevallenrapport van de Inspecteur Luchtvaart van 

Dep. van Waterstaat J. van der Heyden en ook in dat van RSL-ingenieur H.J. van der Maas wordt door beiden het 

nummer 5214 genoemd. 

Dát was echter een naar Japan verkochte F.VII. Zie ook het commentaar bij PH-AGS in het Tweede Register.

  

  Een RSL-rapport betreffende dit ongeval. (Coll. H. Dekker)

 

 En het rapport dat door de Fokkerfabriek werd opgesteld. (Coll. F. Gerdessen)


23.03.1931 PH-ADR   Fokker F.VIIa             4990   St. Quentin(F)          Terug / Top

Noodlanding wegens motorstoring.

   

23.03.1931 PH-AFJ   Pander EF 85              30     Waalhaven               Terug / Top

De bestuurder nam het toestel van een andere leerling over en steeg op zijn beurt op om

landingsoefeningen te gaan doen.

Hij voerde twee landingen goed uit en steeg daarna voor de derde maal op. 

          Hij beschreef daarbij op 80 à 100 meter hoogte een linker bocht. 

In deze bocht moet het toerental verminderd zijn. Het vliegtuig bevond zich na het

beëindigen van de bocht in de windrichting en in verband met  de voorgenomen landing zeer

hoog. Plotseling echter draaide het vliegtuig tenminste 60° uit de koers naar rechts, 

slipte daarna naar links en raakte onmiddellijk in een zeer steile linker vrille, waarvan

ongeveer één slag werd afgemaakt.

Daarna hield de draaiende beweging op, doch de stand van het toestel bleef nagenoeg verticaal. 

Vlak voor de spoorbaan, op geringe hoogte (tussen 8 en 15 meter) moet het de bestuurder nog 

gelukt zijn, het vliegtuig weer horizontaal en zelfs met de neus iets 

omhoog te brengen. De motor zou op dat ogenblik, volgens getuigenverklaringen, minder 

toeren dan bij normaal vliegen gemaakt hebben. Boven de spoordijk gekomen, op een hoogte 

van "acht meter boven de grond en vier meter boven de telegraafdraden langs de tramlijn", 

sloeg het toestel met de neus naar beneden en tegen de spoordijk.

De bestuurder moet bijna onmiddellijk zijn overleden tengevolge van een schedelfractuur. 

Het vliegtuig werd vernield.

Bestuurder: N. Brugma().

 

Terug naar de opsomming "Ernstige ongevallen"

 

NB. De onderzoeksverslagen in het archief van de Raad voor de Luchtvaart zijn geheim. Maar aangezien het archief 

van de Commissie Verhoging Veiligheid Luchtverkeer integraal naar het Nationaal Archief is gebracht en het 

"Verslag ongeval PH-AFJ op 23.3.1931" daarin aanwezig was, kan dit daar geraadpleegd worden.
Het toegangsnummer is 2.16.57.26 en ook 2.16.57.28.

 

Op 9 juli van dit jaar verongelukte Hayo Hindriks onder vergelijkbare omstandigheden met een 

Pander EF en daarom werden de  onderzoeken naar de oorzaken en de vliegeigenschappen van de 

Pander gecombineerd.

Voor het eindverslag van beide ongevallen verwijs ik naar mijn behandeling van het 

ongeval op 9 juni.

 

      Het totaal vernielde toestel omringd door officials.                       (Coll. H. Dekker)

     

   

24.03.1931 PH-ACT   Fokker F.VIIa             4901   Nieuwveen               Terug / Top

Het weer was slecht en verslechterde nog steeds terwijl de motor niet goed liep. 

De bestuurder besloot het toestel aan de grond te zetten. Geen schade, geen letsel.

Bestuurder: W. van Veenendaal.

    

27.03.1931 PH-AEF   Fokker F.VIII             5043   Schiphol                Terug / Top

De dag ervoor was het toestel zonder problemen uit Londen teruggekomen, 's morgens bij 

het tornen van de schroef bleek de nokkenschijf van motor #2 geheel vastgelopen.

     
         Uit het overzicht dat ik bij 27/2 noemde.(Coll. H. Dekker)
         

 

28.03.1931 PH-#     Pander                    =      Leiden                  Terug / Top

Noodlanding "op't weiland van den heer A. van Egmond".

 

     Leidsche Courant 30.3.1931, via K. Kalkman.

     


00.03.1931 PH-AEJ   Pander EC                 24     =                       Terug / Top

Uit het RSL-maandverslag: "Van de PH-AEJ werd S.B.'s ondervlak beschadigd. De reparatie 

werd gekeurd en in orde bevonden".

 

00.03.1931 PH-AFK   Fokker F.IX               5241   =                       Terug / Top

De Jupiter motoren gaven op de terugreis (20/2 - 20/3) naar Nederland voortdurend problemen. 

Gnome Rhône en Shell stelden een onderzoek in. Van motor 1033 bleek de krukas gescheurd.

Gezagvoerder: J.J. Hondong. Co-piloot: E.C. Pellens. Boordwerktuigkundigen: De Jong en
K.A.O. Weber
. Telegrafist: P. Pronk.

 

02.04.1931 PH-AFI   Carley Jumbo              1      Sidcup(G)               Terug / Top

Drie kwartier na vertrek uit Londen voor de retourvlucht naar Amsterdam moest het 

toestel wegens dichte mist aan de grond gezet worden. 

Nog dezelfde dag klaarde het weer zodanig op dat alsnog doorgevlogen kon worden.

Na aankomst verdween het toestel trouwens direct de werkplaats in om aan de oplossing 

van het koelingsprobleem te werken, een voortdurend probleem bij deze machine getuige 

de verschillende motorbeplatingen.

Bestuurder: E. van Dijk.

   

     Bericht in Het Vaderland 3.4.1931. (KB)

     

  

06.04.1931 #        Fokker I                  =      Zuiderzee              Terug / Top

De gebroeders Fokker hadden hun toestel weer klaar (zie eind 1930 en "Kandidaten") en er zou 

weer gevlogen worden. De bedoeling was een start vanaf de Eukenberg met daarna een vlucht

over de Zuiderzee gevolgd door een landing op hret strand.

De geplande vlucht werd te kort en het toestel kwam in het ondiepe water terecht.

De enige schade was een bloedneus.

Trouwens, later in 1931 werd het toestel in de loods door vandalen vernield.

   

07.04.1931 OK-#     Fokker F.VII              =      Ter Aar                 Terug / Top

Het CLS-toestel was onderweg van Amsterdam naar Praag en moest wegens een motorstoring 

een noodlanding maken. 

Het gebeurde in de eerste week van deze dienst.

 

     Bericht in Het Vaderland 8.4.1931. (KB)

     

   

15.04.1931 PH-ACT   Fokker F.VIIa             4901   Rotterdam               Terug / Top

Noodlanding wegens een probleem met de brandstoftoevoer.

   

15.04.1931 PH-ADX   Fokker F.VIIa             1      Parijs(F)               Terug / Top

Noodlanding wegens motorstoring

   

16.04.1931 PH-AEF   Fokker F.VIII             5043   #                       Terug / Top

Bij de start vloog motor #1 in brand, althans de carburateur.

   

     Uit het overzicht dat ik bij 27/2 noemde. (Coll. H. Dekker)

    

   

17.04.1931 PH-AEZ   Fokker F.VIIb-3m          5122   Belgrado(YU)            Terug / Top

De start moest wegens een defecte oliepomp uitgesteld worden. Pas de volgende dag kon 

de uitreis (#33) naar Nederlands-Indië worden voortgezet.

Gezagvoerder: P. Soer. Co-piloot: J.H.F. Kress. Boordwerktuigkundige: F. Naber.

 

         Bericht in Het Vaderland 16.4.1931. (KB)
         

 

De telling die Het Vaderland hanteert is mij niet erg duidelijk. Bij "het negende retourvliegtuig" op 12/2 is 

er discussie mogelijk, immers de H-NACC werd in 1924 per schip teruggebracht en de H-NAFA, B, C en D (vertrek 

op resp. 13/9, 20/9, 27/9 en 4/10 in 1928) kwamen helemaal niet terug. Feitelijk was dat toen de 5e terugvlucht!

En dit was toch echt de 26ste terugvlucht...

 

19.04.1931 G-EBMW   de Havilland D.H.66 Hercules  236 Koepang(PK)            Terug / Top

Als verlengstuk van de bestaande postlijn naar India werd een proefvlucht naar 

Australië uitgevoerd. Wegens brandstofgebrek werd Koepang net niet gehaald en moest 

er een noodlanding gemaakt worden ca. 16 km. daarvoor. 

Het gekozen terrein was echter bezaaid met rotsblokken en het vliegtuig werd bij de landing

geheel vernield

Bestuurders: H.W.C. Alger en R.P. Mollard.

NB. De post werd trouwens opgehaald en naar Port Darwin gebracht door Charles Kingsford Smith en G.U. Allen 

met de Southern Cross.

  

     Krantenknipsel waarvan de herkomst mij niet bekend is.

    

  

        21.04.1931 PH-AFZ   Pander EF 85              31     Hazerswoude             Terug / Top

Op de terugweg van Schiphol naar Waalhaven moest de chef-instructeur van de NLS wegens

motorstoring een noodlanding maken.

Bestuurder: H.M. Schmidt Crans.

 

      De Tijd 23.4.1931, via K. Kalkman.

     

 

25.04.1931  OK-ABP  Fokker (Avia) F.VIIb-3m   9      Mill                    Terug / Top

Noodlanding wegens een defect aan een cilinder.

 

      Tilburgsche Courant, 27.4.1931, via K. Kalkman.

     

    

01.05.1931 PH-AEI   Fokker F.VIII             5046   Schiphol                Terug / Top

Tijdens de start scheurde een cilinder tussen de koelribben. Er moest een noodlanding

gemaakt worden.

  

02.05.1931 PH-AEF   Fokker F.VIII             5043   #                       Terug / Top

Weer een carburateurbrand van motor #1 bij het aanslaan van de motor.

 

     Uit het overzicht dat ik bij 27/2 noemde. (Coll. H. Dekker)

     

   

03.05.1931 PH-AEX   Pander EC                 26     Schiphol                Terug / Top

De bestuurder was bezig noodlandingen te oefenen en zag aankomen dat hij tekort zou 

komen en gaf dus weer gas.

Helaas, de motor pakte niet omdat hij ook de contacten had uitgezet, het werd dus een 

echte noodlanding net buiten het veld. Hierbij sloeg het toestel over de kop. 

Hoewel de schade meeviel duurde de reparatie twee maanden, de eerstvolgende vlucht

was op 3 juli.

Bestuurder: A.H. Lubberman.

  

     Van Ronald Dijkstra kreeg ik dit rapportje uit Gemeente Archief Amsterdam (1323-331)

     

 

07.05.1931 PH-ACT   Fokker F.VIIa             4901   Parijs(F)               Terug / Top

Noodlanding wegens motorstoring.

 

09.05.1931 PH-AFZ   Pander EF 85              31     Lexmond                 Terug / Top

Toen ging dat nog eenvoudig! De bestuurder moest wegens brandstofgebrek landen.

Hij begaf zich naar de plaatselijke garage Burggraaf, haalde daar wat benzine en kon
een half uur later weer opstijgen.

Bestuurder: H.M. Schmidt Crans.

 

     Zó stond het voorval in "De Leerdammer" 

      van 13.5.1931.

      Met dank aan Walter van Zijderveld.

     

 

10.05.1931 PH-ACT   Fokker F.VIIa             4901   #                       Terug / Top

Direct na de start liet het toerental sterk terug en moest een noodlanding worden gemaakt.

Aangezien dit al de vierde keer (24/3, 15/4 en 7/5) in korte tijd was werd een uitgebreid

onderzoek ingesteld. Dat echter weinig opleverde.

Aangezien vastgesteld kon worden dat de bougies erg heet geweest waren werd besloten om 

standaard een ander type te installeren.

 

10.05.1931 PH-#     #                         =      #                       Terug / Top

Een toestel van de NLS moest wegens brandstofgebrek een noodlanding maken.
   
    Bericht in de Alkmaarsche Courant 11.5.1931. (KB)
       
   
    11.05.1931 G-#      #                         =      Hilversum               Terug / Top
         Noodlanding wegens brandstofgebrek in de Kerkelanden.
 
          De Gooi- en Eemlander 12.5.1931 via Karel Kalkman
                     
 

13.05.1931 PH-AEF   Fokker F.VIII             5043   #                       Terug / Top

Na een plané van 1800 meter pakte motor #2 niet weer op en sloeg af.

  

     Uit het overzicht dat ik bij 27/2 noemde. (Coll. H. Dekker)

     

  

15.05.1931 PK-SAE  de Havilland D.H.60M Moth  1559   Andir                   Terug / Top

Beschadigd bij Oefenlanding.

   

16.05.1931 PH-AEZ   Fokker F.VIIb-3m          5122   Tavoy(XY)               Terug / Top

Het toestel maakte een neusstandje. De schroef van motor #2 was licht verbogen maar 

de bemanning slaagde erin deze schroef weer recht te buigen. 

Hierna kon de reis worden voortgezet.

Bestuurder: P. Soer.

      

         17.05.1931 H-#      #                          =     Aken(D)                  Terug / Top

Tijdens de succesvolle deelname aan de Internationale Vliegsportdagen op 16 en 17 mei, 

kwam het taxiënde toestel in botsing met een ander toestel. Schade aan de staart.

Bestuurder: W. van Graft.

  

22.05.1931 PH-#     Fokker F.VII              =      Alphen(Gld.)            Terug / Top

Het toestel was onderweg van Amsterdam naar Praag en moest wegens een motorstoring 

een noodlanding maken.

      

    Bericht in Het Vaderland 23.5.1931. (KB)

    

   

24.05.1931 PH-AFN   Pander EG 1               35     Rottum                  Terug / Top

De bestuurder nam deel aan de vliegfeesten te Eelde en terwijl hij in de buurt vloog 

hield de motor er mee op. De enige mogelijkheid om te landen was het eiland Rottum.

Bij de landing ging het toestel echter op de neus staan en de propeller brak af.

Met een ander vliegtuig werd hij opgehaald terwijl hij de dag erna met Van Graft en z'n 

Pander naar Rottum terugkeerde, daar een nieuwe schroef monteerde en weer opsteeg om naar 

Eelde te vliegen.

Bestuurder: J.E. van Tijen.

 

    Bericht in Het Vaderland 26.5.1931. (KB)

   

 

26.05.1931 VH-UQA  de Havilland D.H.60M Moth  1566   Laboean Hadji(PK)       Terug / Top

Tijdens zijn 8-daagse recordvlucht Australië - Engeland maakte Scott een noodlanding te

Laboean Hadji. Met een paar touwtjes voerde hij een tijdelijke reparatie uit!

Bestuurder: C.W.A. Scott.

 

De Indische Courant 27.5.1931, via K. Kalkman.

 

  

27.05.1931 G-EBRM  Westland Widgeon III   WA.1680 Tarsus(TC)              Terug / Top

    In september meldde de Sumatra Post dat de heer Leclair te Tarsus tot een jaar
    gevangenisstraf en een boete van 200 pond was veroordeeld. 

    Bovendien werd zijn vliegtuig in beslag genomen.
    De Sumatra Post meldde echter in november 1931 dat Leclair uit de Turkse gevangenis was
    ontsnapt, en in Nederlands-Indië was gearriveerd!

    Bestuurder: A.E. Leclair.

De naam van het omgekomen kind weet ik niet.

 

Terug naar de opsomming "Ernstige ongevallen"

 

       Het vertrek van de heer Leclair. (Het Vaderland 16.5.1931)

      

   
De berichtgeving in Het Vaderland van resp. 29.5.1931 en
29.8.1931. KB


00.05.1931 OK-#     #                         =      Lithoyen                Terug / Top

Noodlanding wegens motorstoring. Personeel van de TD op Waalhaven kwam voor de reparatie.

Trouwens, het RSL-maandverslag spreekt van noodlandingen van twee Tsjechische toestellen.

   

07.06.1931 PH-AEO   Fokker F.VIIb-3m          5096   Sandoway(XY)            Terug / Top

Het toestel was verhuurd aan Air Orient en zou kort daarna door deze maatschappij
overgenomen worden.

Er was al een Frans kenmerk voor gereserverd: F-ALSG.
Het was met een Franse bemanning onderweg van Rangoon naar Akyab toen het ter hoogte
van de Kyeintali-rivier (ca. 150 mijl Z van Akyab) in een tornado en hevige regenval
terechtkwam.
Ooggetuigen zagen het toestel op lage hoogte een scherpe bocht maken toen het de monding
van de Kyeintali passeerde.
Hierbij raakte het met de rechtervleugel een bomenrij die daar langs de oever stond,
hierna stortte het toestel in de rivier.
Alle vier bemanningsleden kwamen om het leven.

Naar de reden van de manoeuvre werden door de onderzoekscommissie wel gespeculeerd,
en dat varieëerde van motorstoring tot noodlanding i.v.m. de weersomstandigheden maar
iets definitiefs werd niet gevonden.

Aangezien het eigenlijk al zo'n beetje een Frans toestel was, het ongeval in Birma
gebeurde en de bemanning ook Frans was, werd er vanuit Nederland nauwelijks aandacht
aan geschonken.

Gezagvoerder: C. Beauregard().

Copiloot:     A. Bourgeois().

Bwk:          P. Patard().

Marconist:    O. le Roux().

 

Terug naar de opsomming "Ernstige ongevallen"
 

09.06.1931 PH-AEV   Pander EC                 25     Eelde                   Terug / Top

In verband met de windrichting startte de bestuurder vanaf de hangar in ZW richting,

diagonaal over het veld. Hij maakte even voorbij de rand van het terrein een zeer wijde

halve linker bocht, gevolgd door twee, waarschijnlijk tegengesteld gerichte bochten die

zeer scherp waren.

In de laatste bocht werd de motor afgezet en voerde het vliegtuig één of twee 

vrille-slagen uit vanaf een hoogte van ca 150 meter.

Op ongeveer 25 meter hoogte was de vliegrichting zé dat het zuiver met de wind mee vloog.

De vliegbaan was echter omlaag gericht terwijl het vliegtuig volgens ooggetuigen, vrij

sterk naar rechts overhing.

Er werd volgas gegeven, doch dit verhinderde niet dat het toestel in de beschreven stand

tegen de grond sloeg. 

De bestuurder werd ernstig gewond naar een Gronings ziekenhuis gebracht, waar hij 

spoedig na aankomst overleed.

Bestuurder: H. Hindriks().

 

Terug naar de opsomming "Ernstige ongevallen"

 

     Twee foto's van het totaal vernielde vliegtuig.                       (Coll. H. Dekker)

     

 

      

    

      Bericht in Het Vaderland 10.6.1931. (KB)

  

Omdat dit ongeval vrijwel hetzelfde was als dat van de PH-AFJ op 23 maart, werden de 

vliegeigenschappen van het type nog eens onder de loep genomen. 

Ingenieur-vlieger Dr. Van der Maas van de RSL bracht daarover verslag uit.

Uit een nauwgezette bestudering van de bewegingen welke de bestuurders in beide gevallen moeten 

hebben gemaakt en het met een vliegtuig van hetzelfde type in de werkelijkheid nabootsen van die 

bewegingen is met aan zekerheid grenzende waarschijnlijk af te leiden 

dat de vliegtuigen op overeenkomstige wijze in een vrille zijn geraakt, n.l. door het bij

een sterk slippende beweging waarschijnlijk met geheel opgetrokken hoogteroer plotseling afzetten 

van de motor en zulks wel tengevolge van de volgende eigenschap van het Pandervliegtuig: 

Wanneer men met werkende motor in een bocht, die onzuiver is omdat teveel naar buiten wordt geslipt, 

dus teveel voetenstuur naar binnen wordt gegeven, de motor plotseling afzet en het hoogteroer 

nagenoeg geheel trekt, gaat het vliegtuig in de vrille.Ook wanneer een bocht zuiver wordt gevlogen

en de motor plotseling wordt afgezet, teveel voetenstuur naar binnen wordt gegeven -hetgeen een niet 

vreemde manoeuvre is- en 

met teveel getrokken stand van het hoogteroer wordt gevlogen, gebeurt hetzelfde.”

Het vermoeden dat het Pander vliegtuig een bijzondere, tot na het tweede ongeval, 

onbekende eigenschap bezat, werd dus bevestigd.

Er werden daarna enige 'kool én geit'-sparende opmerkingen gemaakt en maatregelen genomen:

In verband hiermee kan in het algemeen voor lesvliegtuigen op den duur geen genoegen genomen worden

met vliegtuigen die deze eigenschap bezitten, doch kan voorlopig onder de tegenwoordige omstandigheden 

geen gevaar worden gezien in het gebruik van deze vliegtuigen voor opleiding, mits zeer streng de hand 

wordt gehouden aan de maatregel die, naar de Commissie heeft vernomen, door de NLS na het tweede ongeval is getroffen.”

Die maatregel betrof een ernstige waarschuwing aan leerlingen, oud-leerlingen en Pander-bezitters 

betreffende deze vliegeigenschap.

Ook vroeg de Commissie zich af of deze eigenschap al eerder bij beproefingen voor de type-keuring 

had moeten worden ontdekt:

Wellicht zou zij na een “beproeving” van een jaar nog niet aan het licht zijn getreden. 

Het systeem dat in Engeland wordt toegepast, n.l. het geheel “uitproberen” van een prototype, 

voordat het als serievliegtuig in gebruik genomen mag worden, houdt naar haar mening de ontwikkeling 

tegen en moet daarom worden afgekeurd.”

Wel is het h.i. nodig dat de proeven met een prototype nog verder worden doorgevoerd..

...acht de Commissie het tegenover de industrie niet onbillijk, eraan mede te werken dat de 

NLS voor de eerste opleiding vliegtuigen gebruikt, welke de eigenschap niet hebben”.

 

NB. De onderzoeksverslagen in het archief van de Raad voor de Luchtvaart zijn geheim. Maar aangezien het archief 

van de Commissie Verhoging Veiligheid Luchtverkeer integraal naar het Nationaal Archief is gebracht en het

"Eindverslag ongeval PH-AEV op 9.6.1931" daarin aanwezig was, kan dit daar geraadpleegd worden.
Het toegangsnummer is 2.16.57.27 en ook 2.16.57.28.

 

Het eindverslag van de Commissie voor het Onderzoek van Vliegongevallen onder voorzitterschap van E. Th. de Veer, 

de directeur van de Luchtvaartdienst. (Coll. H. Dekker.)

 

10.06.1931 PH-AEB   Fokker F.VIIa             3      Hannover(D)             Terug / Top

Landingslicht geraakt tijdens het taxiën. 

Het jaarverslag van KLM-TD meldt een schade van Dfl. 150,-.

   

14.06.1931 PH-AFO   Fokker F.VIIb-3m          5236   India(VT)               Terug / Top

Noodlanding wegens problemen met de brandstoftoevoer.

   

15.06.1931 PH-AFR   Fokker F.VIIb-3m          5262   Allahabad(VT)           Terug / Top

Tijdens de  vlucht van Jodhpur naar Allahabad viel er een klep in de cilinder en het laatste 

deel van het traject werd er op twee motoren gevlogen.

Bestuurder: E. van Dijk. Tweede piloot: S.J. de Nes. Boordwerktuigkundige: P. Dunk.

   

15.06.1931 #        ballon                    =      Veendam                 Terug / Top

Op het land van landbouwer J. Sluiter te Zuidwending (gem. Veendam) is een groot stuk

zeildoek van een luchtballon gevonden met daaraan touwen en het anker. De mand ontbrak.

 

         Bericht in Het Vaderland 16.6.1931. (KB)
         

   

16.06.1931 PH-ADW   Pander EC                 23     #                       Terug / Top

Bij de landing door het onderstel gezakt.

 

16.06.1931 PH-AFR   Fokker F.VIIb-3m          5262   Allahabad(VT)           Terug / Top

Wegens motorstoring moest het vertrek uit Calcutta uitgesteld worden tot bijna middernacht.

Er werd een stukje rubber in de sproeier gevonden.

Bestuurder: E. van Dijk. Tweede piloot: S.J. de Nes. Boordwerktuigkundige: P. Dunk.

   

17.06.1931 PH-AFR   Fokker F.VIIb-3m          5262   Calcutta(VT)            Terug / Top

Onderweg van Calcutta naar Akyab kwam het toestel in zo'n zware moesson terecht dat 

het niet in de lucht gehouden.

Alle niet-essentiële zaken werden overboord gegooid om te verhinderen dat het toestel 

in zee terecht kwam.

Bestuurder: E. van Dijk. Tweede piloot: S.J. de Nes. Boordwerktuigkundige: P. Dunk.

 

 Verslag van dit incident, beschikbaar gesteld door Ronald Dijkstra

   

17.06.1931  OO-ALI  Breda 15                  1650   Averlo                  TerugTop

De bestuurder was onderweg van Bremen naar thuisbasis Antwerpen toen er in de buurt 

van Diepenveen een noodlanding wegens motorstoring gemaakt moest worden.

Bestuurder: L. Herden.

 

22.06.1931  PH-AFR  Fokker F.VIIb-3m          5262   Akyab(XY)               Terug / Top

         Motor #1 liep door een breuk van brugstuk van cilinder op 4 cilinders.

Bestuurder: E. van Dijk. Copiloot: De Nes. Boordwerktuigkundige: P. Dunk.

  

00.06.1931  PH-ACT  Fokker F.VIIa             4901   Waalhaven               Terug / Top

            PH-ADX  Fokker F.VIIa             1

            PH-ADZ  Fokker F.VIIa             2

Bij inspectie kwam aan het licht dat het triplex van de voorlangsliggers in het gedeelte 

tussen romp en onderstel-bevestigingspunten ernstig vervormd was. De toestellen werden uit 

de vaart genomen en Fokker stelde een reparatieplan op.

 

00.06.1931  PH-AGQ  Koolhoven F.K.41          4105   =                       Terug / Top

Vanwege een ernstige motorstoring werd het BvL geschort en pas na een motorvervanging 

weer uitgereikt

 

01.07.1931 PH-ACJ   Fokker F.VII              4839   Rotterdam               Terug / Top

Noodlanding wegens motorstoring. Een cilindertapeind was afgebroken en dientengevolge 

was ook een drijfstang van Jupiter motor 1034 bezweken.

 

08.07.1931 PH-#     #                         =      Rotterdam               Terug / Top

Noodlanding wegens motorstoring.

NB. De identiteit is niet bekend, mijn bron geeft “CA” en dat levert niet meer 

informatie op.

 

16.07.1931  PH-AFR  Fokker F.VIIb-3m          5262   Lingeh(EP)              Terug / Top

         Onderweg van djask naar Bushire moest een noodlanding wegens motorstoring worden gemaakt.

Bestuurder: E. van Dijk. Copiloot: De Nes. Boordwerktuigkundige: P. Dunk.

     

23.07.1931 PH-ADW   Pander EC                 23     Alphen aan den Rijn     Terug / Top

De bestuurder was onderweg van Waalhaven naar Schiphol toen hij ter hoogte van Alphen 

aan den Rijn problemen met de motor kreeg.

Hij maakte een noodlanding en daar bleken zowel een cilinder als een zuigerstang defect 

te zijn als gevolg van een gebroken klep. 

Er moest een nieuwe motor (#10297) ingebouwd worden.

Bestuurder: W. van Graft.

  

     Bericht in Het Vaderland 24.7.1931. (KB)

     

   

25.07.1931 PH-#     #                         =      Twente                  Terug / Top

Het KLM-toestel dat op weg was naar Duitsland is, terwijl het net over de grens was,

teruggekeerd wegens het slechte zicht en maakte een tussenlanding op Twente. 

De passagiers zijn toen op de trein naar Hamburg gestapt.

Gezagvoerder: W.C. van Veenendaal.

  

     Bericht in Het Vaderland 26.7.1931. (KB)

     

 

26.07.1931 PH-ADL   Pander DB                 21/III   Hekelingen            Terug / Top
Noodlanding wegens motorstoring.
Bestuurder: W. van Graft.
 
29.07.1931 VH-UFT   de Havilland D.H.60G Gipsy Moth 363   Tjililitan(PK)     Terug / Top
Wegens het invallen van de duisternis kon de bestuurder het vliegveld niet vinden en 
zette zijn toestel 22 km ten Zuiden van Batavia aan de grond. 
Hierbij werd de linkervleugel enigszins beschadigd maar dat werd de volgende dag, na 
het alsnog overvliegen naar Tjililitan, door KNILM-technici gerepareerd.
Bestuurder: J. Mollison.
  
         Bericht in Het Vaderland 30.7.1931. (KB)
         

   
04.08.1931 PH-AFK   Fokker F.IX               5241   Waalhaven                Terug / Top
Het vliegtuig reed naar de ZW-hoek van het terrein, waar dicht bij de rand de start
begonnen werd.
Plotseling echter liep het toerental van motor #1 sterk terug. Volgens twee getuigen
gebeurde dit reeds voor het vliegtuig los was, de bestuurder merkte het pas toen het 
op een paar meter van de grond was.
Niettegenstaande het lage toerental van motor #1 (800 tpm) steeg het vliegtuig vrij goed.
Toch was de hoogte naar de mening van de bestuurder te gering, om over de bomen aan de
NO-zijde van het veld te komen en draaide een linker bocht.
Nadat een ogenblik een snelheid van 120 km/u was bereikt, de optimale stijgsnelheid, 
was deze bij het ingaan van die bocht al weer teruggelopen tot 100 km/u.
De bocht werd doorgezet en zelfs verscherpt om de Werf van Lith en Madern aan de zuidkant
te passeren en daarna weer op het terrein te landen. Boven de werf vloog het toestel in
neushoge stand op een hoogte van ca. 40 meter.

Toen de bestuurder daarna de bocht nog verscherpte, trad een duidelijk merkbare daling
in en verloor hij zoveel hoogte dat het landingsterrein niet meer kon worden gehaald.

Nu was de hoogte ook zodanig geworden dat tweemaal achtereen over obstakels 'gewipt'
moest worden. De tweede keer verminderde de snelheid zodanig dat het toestel, met de
langsas gericht naar het zuiden, naar links afgleed in de richting van de vuurtoren.
Dit afglijden kan een gevolg geweest zijn van de omstandigheid dat de bestuurder het
hoogteroer geheel naar achteren had gebracht in de verwachting daardoor hoogte te houden
en hindernissen te vermijden.

De linkervleugel sloeg tegen de mast van een lichtopstand op zeven meter boven de grond,
 waardoor er een stuk van ongeveer 3,60 meter afbrak. Het toestel draaide om de verticale
as terwijl de rechtervleugel omhoog zwaaide.

Het linker wiel en de rompneus raakten de grond op ongeveer 30 meter van de mast.
De staart ging omhoog terwijl draaiing om de verticale as voortging.
Na een draaiing van ruim 200° raakte ook de rechter vleugeltip de grond, die tip werd
er ook afgeslagen.
De nog omhoogstaande staart viel hierop naar beneden.

De bestuurder en de boordwerktuigkundige die beide voor in de cockpit zaten werden gewond,
de 13 passagiers bleven vrijwel ongedeerd. Een 14-jarige jongen die met z'n fiets bij de
lichtmast stond werd door de vallende mast geraakt en liep ernstig beenletsel op.

Over de feitelijk oorzaak van de motorstoring heb ik geen nadere informatie, anders dan
de opmerking in het rapport van Inspecteur Luchtvaart van Dep. van Waterstaat J. van der Heyden:
Vernomen werd dat reeds enige malen is opgemerkt, dat bij een schijnbaar klein gebrek in de
benzinetoevoer, de motoren der 3-motorige Fokkervliegtuigen type F.VIIb kunnen stoppen.
Dit verschijnsel dient nader onderzocht te worden
”.

Gezagvoerder: E.C. Pellens. Boordwerktuigkundige: J.M. van Vryberghe de Coningh.
 
 Een viertal foto's van de ravage en de publieke belangstelling. (Coll. H. Dekker)

 

Het Eindverslag dat door de Commissie o.l.v. de directeur van Bureau Luchtvaart E. Th. de Veer werd uitgebracht.

                                                                                                      (Coll. H. Dekker)


  

08.08.1931 D-1813   Klemm L 25a               213    Metz(F)                 Terug / Top

Het toestel zou van Stuttgart naar Eelde gevlogen worden, onderweg moest echter een

noodlanding te Metz worden gemaakt.

Daar werd de bestuurder, om (voor mij) onduidelijke redenen in een hotel vastgezet en

streng bewaakt.

De pers meldt “wegens landen op Frans grondgebied”. Op 11 augustus werd hij weer

vrijgelaten.

Bestuurder: H. Stoll.

   

De berichten in Het Vaderland resp. 8.8.1931 en 12.8.1931. (KB)

 

12.08.1931 PH-AFO   Fokker F.VIIb-3m          5236   Jodhpur(VT)             Terug / Top

De terugreis van Indiëvlucht #39 verliep met hindernissen. 

Driemaal moest een noodlanding gemaakt worden omdat er olietank scheurde dan wel lek

raakte. Na Jodhpur gebeurde het ook nog een keer te Caïro (15/8) en Boedapest (17/8).

Gezagvoerder: G.M.H. Frijns. Co-piloot: A. Viruly. Boordwerktuigkundige: Chr. Biesheuvel.

   

17.08.1931 PH-ADW   Pander EC                 23     Namen(OO)               Terug / Top

Vanwege verontreinigde brandstof moest er een noodlanding gemaakt worden. Geen schade.

Bestuurder: W. van Graft.

 

18.08.1931 D-1813   Klemm L 25a               213    Bremen(D)               Terug / Top

Onderweg van Keulen naar Eelde moest er bij Bremen nog een noodlanding gemaakt worden.

Bestuurder: H. Stoll. Passagier en eigenaar: H. Rasker.

 

     Bericht in Het Vaderland 19.8.1931. (KB)

     

  

19.08.1931 PH-AFV  Fokker F.XII               5284   Londen(G)               Terug / Top

Een telegrafist liep tegen een draaiende propeller en werd gedood.

Telegrafist: L. Eymaal.

 

Terug naar de opsomming "Ernstige ongevallen"

 

20.08.1931 PH-#     #                         =      Geeuwenbrug             Terug / Top

Dit toestel vloog met de hieronder genoemde D-1813 mee. Boven Dwingelo ontstond een

motorstoring zodat een noodlanding noodzakelijk was

Het bleek achteraf een gebroken klep te zijn die de dag daarna door een KLM-monteur van

Waalhaven werd gerepareerd.

Bestuurder: S. de Mul. Passagier: Dekker, de organisator van de Eelder vliegfeesten.

  

20.08.1931 D-1813   Klemm L 25a               213    Diever                  Terug / Top

Het zojuist ingevoerde toestel zou -vanaf Eelde- naar Amsterdam overgevlogen worden 

om de douaneformaliteiten te regelen.

Daarna zou het ingeschreven worden in het N.L.R. met kenmerk PH-AIG. 

Vergezeld van een NLS toestel werd de vlucht aangevangen.

Boven Diever werd het weer zó slecht dat besloten werd tot een voorzorgslanding werd besloten, 

ook al omdat de motor niet goed op toeren bleef. De landing werd uitgevoerd op 

het Oude Dieverveld en het toestel bleef geheel onbeschadigd. Dit veld bleek echter zo

hobbelig dat de bestuurder later een start niet meer aandurfde en na demontage werd het

toestel per vrachtauto naar Amsterdam vervoerd.

Bestuurder: H. Stoll. Passagier en eigenaar: H. Rasker.

  

      Nieuwsblad van het Noorden 21.8.1931.

                        

   

      Berichten in Het Nieuwsblad van het Noorden resp. 20 en 21.8.1931. (Coll. Doewe J. Pelleboer)

    

25.08.1931 PH-AFS   Fokker F.VIIb-3m          5263   Jodhpur(VT)             Terug / Top

Noodlanding na motorstoring. De landing op het doorweekte terrein eindigde in een 

neusstand waarbij de propeller verbogen werd.

Na het recht slaan van de propeller werd weer opgestegen.

Gezagvoerder: W.O.A. Beekman. Tweede piloot: C. Blaak. Boordwerktuigkundige: J.H.M Grosfeld. 

Marconist: G. van Zadelhoff.

   

29.08.1931 PH-AGR   Fokker F.VIIb-3m          5187   Praag(OK)               Terug / Top

Op de terugvlucht van Indië-vlucht 41 werd een niet geplande tussenlanding te Praag

gemaakt. De reden hiervoor is mij niet bekend.

Gezagvoerder: J.J.E. Duimelaar. Co-piloot: G. Bax. Boordwerktuigkundige: J.J. Ruben. 

Marconist: H. Dené.

 

     Bericht in Het Vaderland 30.8.1931. (KB)

    

    

29.08.1931 PK-AFF   Fokker F.VIIb-3m          5188   Tjililitan              Terug / Top

Bij een nachtlanding na een proefvlucht botste het toestel tegen een huisje waarin 

een aantal Nederlands-Indiërs aanwezig was.

Hiervan werden er twee gedood. Het toestel werd op Andir hersteld.

De namen van de slachtoffers weet ik niet.

 

Terug naar de opsomming "Ernstige ongevallen"

      
Bericht in Het Vaderland 30.8.1931. (KB)

    

04.09.1931 PH-AFO   Fokker F.VIIb-3m          5236   Caïro(SU)               Terug / Top

Tijdens Indië-vlucht #43 verbrandde op de tweede dag, op het traject Athene-Caïro, 

de radio-installatie.

Gezagvoerder: P. Soer. Tweede piloot: J.K.F. Kress. Boordwerktuigkundige: L.D. Stolk. 

Marconist: J.H. Pestman.

 

05.09.1931 D-783    Fokker-Grulich F.IIb      1591   Nigtevecht              Terug / Top

Het postvliegtuig op de lijn Berlijn-Hamburg-Amsterdam kreeg een motorstoring. 

De bestuurder  "slechts met de grootste moeite in een weiland in de gemeente Nigtevecht dalen".

Van Schiphol werd een nieuwe motor aangevoerd en na een dag sleutelen kon 6/9 

tegen de avond weer worden opgestegen.

Bestuurder: E. Weingärtner.

   

08.09.1931 PH-ADR   Fokker F.VIIa             4990   Enschede                Terug / Top

Noodlanding wegens motorstoring.

   

26.09.1931 D-1878   Albatros L 82c            10163  Swalmen                 Terug / Top

De bestuurder was onderweg naar Rotterdam om daar aan de Vliegdag deel te nemen. 

Wegens een storing in de brandstoftoevoer moest hij een noodlanding maken tussen 

Maasniel en Swalmen. Hierbij ontstond geen schade zodat hij na reparatie de reis kon

voortzetten.

Bestuurder: Freiherr Alexander von Wintersfeldt.

      

    Bericht in Het Vaderland 27.9.1931. (KB)

   

   

27.09.1931 PH-AER   Koolhoven F.K.41          4101   Vught                   Terug / Top

Op de “Vliegdag Vught” waren nogal wat vliegtuigen aanwezig: vijf van de NLS, zes particuliere
Nederlandse, vier Belgische, twee Duitsche toestellen en het Amerikaanse vliegtuig van de
heer Uhlman. 

En de Duitscher Gunvermann zou een parachutesprong demonstreren. Er werd druk gevlogen

en dan gebeurt er natuurlijk wel eens wat!

De PH-AER ging in de voormiddag door z'n onderstel.

Bestuurder: A.M. Verstraate.

Zie voor een illustratie het rapport betreffende de PH-AJM hieronder.

              

27.09.1931 PH-AJM   Koolhoven F.K.44          4402   Vught                   Terug / Top

Het zat deze bestuurder niet mee! Na het kraakje met de PH-AER eerder op de dag kwam

hij na een rondvlucht in voor de landing met de F.K.44 van de heer Mees.

Tijdens de nadering, waarbij de snelheid vrij laag was, zakte het toestel voor de 

bomenrij wat veel door. De bestuurder trok de neus wat op en gaf tegelijkertijd gas. 

De motor pakte echter niet en de bestuurder was gedwongen reeds ca 10 à 15 meter 

voordat de grens van het terrein was bereikt, het vliegtuig aan de grond te zetten.

Bij de eerste aanraking met de grond sloeg het onderstel tegen een scherpe rand van 

ca 25 cm. hoogte en bezweek.

Het toestel schoof nog op de buik enige meters door en sloeg daarna over de kop. 

Het onderstel werd vernield, verder schade aan vleugelneus, rompvoorstuk en de schroef. 

De bestuurder en zijn passagiere hingen in de riemen en bleven ongedeerd.

Bestuurder: A.M. Verstraate.

                                                   (Brabants Historisch Informatie Centrum)

 

   

     Bericht in Het Vaderland 28.9.1931. (KB)

             


  De laatste pagina's uit het RSL-verslag. (Coll. H. Dekker)

 

      De heer Koolhoven had enig commentaar op bovenstaand rapport.                               (Coll. H. Dekker)

  

00.09.1931  PH-AEJ  Pander EC                 24     =                       Terug / Top

Er werd in motor 10239 een scheur in de krukas ontdekt, "waarschijnlijk ten gevolge van 

het trillen van de luchtschroef, die geheel was vertrokken".

 

00.09.1931  PH-AGA  Fokker F.IX               5106   =                       Terug / Top 

De middenmotor hield ermee op als gevolg van oliegebrek.

 

04.10.1931 PH-ADW   Pander EC                 23     Schiphol                TerugTop

Er werden landingen geoefend, na de derde doorstart weigerde de motor en moest een

noodlanding gemaakt worden. De machine rolde in een droge sloot en werd ernstig beschadigd.

Het onderstel werd vernield en de ondervleugel brak.

Oorzaak bleken twee losgeraakte schroefjes van de gasklep te zijn

Op 5/12 werd het toestel weer ingevlogen na reparatie bij Pander en met een nieuwe 

motor (#10297) terwijl het BvL op 6 oktober 1931 was  geschorsti.v.m. beschadiging 

op 4 oct. 1931". Het BvL werd weer uitgereikt op 16.12.1931.

Instructeur: S. de Mul. Leerling: J. Anchelon. 

 

       Van Ronald Dijkstra kreeg ik dit rapportje uit Gemeente Archief Amsterdam (13423-331)

     

 

                                                       Foto met dank aan Ger van Huizen

     

     Of deze foto bij dit incident of bij dat van 19.8.1929 hoort, kan ik helaas niet beoordelen

   

06.10.1931 PH-AGA   Fokker F.IX               5106   Lympne(G)               Terug / Top

Bij de controle voor de start werd ontdekt dat een hoogteroerkabel klem zat. 

Oorzaak was het niet op de juiste lengte splitsen van de stuurkabels waardoor een

geleidestang buiten het geleide-oog werd getrokken en daarachter bleef haken.

In de lucht zou dit fatale gevolgen hebben gehad.

   

11.10.1931 D-2113   BFW M 23b                 557    Aerdenhout              Terug / Top

Er werden vliegdemonstraties gegeven. Na een demo kunstvliegen en een spiegelgevecht 

gaf de bestuurder van de D-2113 een demonstratie 'ballonnetjes jagen. 

Na afloop hiervan, en na de landing, zag hij echter nog twee ballonnen die particulieren

bij een naburige boerderij hadden opgelaten

Die wilde hij ook nog neerhalen en hij liet de motor direct weer aanslaan en startte 

vanuit de positie waar het toestel toen stond.

Eerst liep hierbij de motor goed, maar toen hij net los was haperde deze. 

Toen hij ter hoogte van de grenssloot vloog begon de motor weer trekkracht te leveren, 

zodat de vlieger, de stijgeigenschappen van het vliegtuig kennende, dacht dat het goed 

zou gaan en het vliegtuig optrok om over de verderop staande bomen te komen.

Bij deze bomen sloeg de motor weer over zodat hij op ca. zes meter hoogte, met de linker 

vleugeltip door de takken ging. Hierdoor liep de snelheid terug en kon hij het toestel 

niet in de lucht houden. Hij liet het zijwaarts afglijden om de schok door de vleugel 

te laten opnemen waarbij ook de rechtervleugel nog de takken van een boom raakten. 

Direct daarna sloeg de draaiende propeller tegen de grond waardoor de hele motorbok 

afbrak en het vliegtuig ca. acht meter verder na een grondzwaai tot stilstand kwam.

De bestuurder bleef ongedeerd.

De schade was niet gering. Van de houten schroef was een blad afgebroken, de buizen van 

het onderstel waren omgevouwen, het staartstuk afgebroken, de rechtervleugel in drie 

stukken gebroken en van de linkervleugel was de tip afgebroken. 

De motor zelf was geheel of gedeeltelijk nog bruikbaar, “de rest is behoudens enkele

onderdelen onherstelbaar vernield”.

Bestuurder: E. Aichele.

NB. Hij wordt elders in de pers ook -abusievelijk- Anhek genoemd.

  

                        Algemeen Handelsblad 13.10.1931 via Jan Evert Leeuw

     

 

     Het verslag van de bestuurder in het RSL-rapport. (Coll. H. Dekker)

    

  

18.10.1931 PH-AFP   Pander EH 120             36     Waalhaven               Terug / Top

Om 09.45 uur vertrok de bestuurder van Schiphol voor een vlucht naar Waalhaven. 

Toen hij daar aankwam probeerde hij te landen binnen een met lappen afgezet

terreingedeelte.

Hij had de motor afgezet en planeerde voor de wind in de richting van de beoogde landingsplaats.

Hij maakte een linker slippende bocht en daarbij liep de snelheid aanzienlijk terug. 

De bestuurder merkte dat “de vliegtoestand niet geheel juist was” liet z'n idee van een 

doellanding geheel varen en besloot de nadering af te breken en nog een ronde te vliegen.

Helaas, het was al te laat; manoeuvreren met een vliegtuig dat tegen de overtreksnelheid 

aan vliegt zorgt er nogal eens voor dat bij een bocht de binnenvleugel overtrokken raakt,

en dat was nu ook het geval.

Hij gaf volgas maar hoewel de motor onmiddellijk pakte was de situatie niet meer te redden. 

De linkervleugel sloeg tegen de grond en daarna, terwijl de draaiing van het vliegtuig 

werd voortgezet, de neus. Het vliegtuig zwiepte door op de rechter vleugels en daarna op

de staart. De bestuurder bleef ongedeerd.

Bestuurder: M.A.G. van de Leeuw.

   

Het verslag.                                                                                    (Coll. H. Dekker)


 

00.10.1931 PH-1     R.R.G. Zögling            32     #                       Terug / Top

Beschadigd bij de vliegoefeningen. Pas op 28 maart 1933 kon er weer (één keer!) 

mee gevlogen worden.

   

14.11.1931 PH-ADN   Fokker F.VIIa             4984   Maubeuge(OO)            Terug / Top

Het middagtoestel naar Parijs kwam bij de Frans-Belgische grens in dichte mist terecht.

De gezagvoerder zette het toestel op het voormalige militaire vliegveld Maubeuge aan 

de grond. De dag daarna weer opgestegen en alsnog naar Parijs gevlogen.

Bestuurder: Brugman.

   

         Bericht in Het Vaderland 16.11.1931. (KB)

     

 

15.11.1931 PH-AFL   Fokker F.XII              5242   Dijon(F)                Terug / Top

Op het laatste traject van retourvlucht #47, Marseille-Amsterdam besloot de bestuurder

tot een tussenlanding te Dijon om brandstof in te nemen

Hierbij raakte de staartsteun licht beschadigd omdat hij door een oneffenheid ging.

De reparatie duurde iets langer dan gedacht en besloten werd om pas de volgende dag 

naar Nederland door te vliegen.

Bestuurder: W.M.O.A. Beekman. 

Co-piloot: C. Blaak. 

Boordwerktuigkundige: F. Naber. 

Telegrafist: H. Dené.

   
         Bericht in Het Vaderland 16.11.1931. (KB)
                              

   

16.11.1931 PH-AFL   Fokker F.XII              5242   Rotterdam               Terug / Top

En toen het toestel de volgende dag boven Nederland aankwam, bleek Schiphol dicht 

te zitten en moest worden uitgewken naar Rotterdam.

   

17.11.1931 PH-AFX   Pander EF 80              38     Caraïbisch gebied       Terug / Top

Tijdens een rondvlucht vanuit Curaçao verdwenen. Het verhaal gaat dat de bestuurder 

en zijn passagiere om het leven kwamen.

In de West gaat echter óók het verhaal dat de hele verdwijning in scène was gezet 

en dat de bestuurder en zijn (gehuwde) geliefde elders nog lang en gelukkig(?)leefden.

Er is naderhand niets meer van het stel vernomen, ook niet door familie in Nederland.

Bestuurder: G.E.J. Schijns()(?)

Geliefde:   mrs. Elisabeth Everon()(?)

 

Officiële bronnen vermelden een incident met de PH-AFX op 30.6.1933. Dat kan dus niet correct zijn!

 

Terug naar de opsomming "Ernstige ongevallen"

  

20.11.1931 PH-AFV   Fokker F.XII              5284   Marseille(F)            Terug / Top

Tijdens het verslepen viel het toestel van de staartwagen, enige rompbuizen werden

beschadigd. Na reparatie door KLM-personeel kon de reis naar Indië worden voortgezet.

 

21.11.1931 G-ABOM   Desoutter II              D.30   Schalkwijk              Terug / Top

Noodlanding met lichte schade tot gevolg. Na reparatie bij Koolhoven werd terug naar

Engeland gevlogen.

 

27.11.1931 PH-AFN   Pander EG                 35     Telok Betong(PK)        TerugTop

Voor de beschrijving van deze voorzorgslanding verwijs ik u naar het complete 

relaas van Van Tijen zelf zoals hij dat zelf liet publiceren in de NRC van 31.1.1932.

Bestuurder: J.E. van Tijen.

   
   Vóór het vertrek werd op 26/11 in de hangaar op Talang Betoetoe
   de hierbij geplaatste foto gemaakt door J.S.G. Lonck, assistent-
   geoloog bij de BPM én amateur-fotograaf.                        
                            (Met dank aan zijn zoon Hans Loncke)                        
       
 
        
      
       

       
 
    02.12.1931 OO-#     #                         =      Wolphaartsdijk          Terug / Top
    Noodlanding doordat de bestuurder a.g.v. de mist verdwaald was.
    Mogelijk betreft dit een militair (Belgisch) vliegtuig.
 

04.12.1931 PH-AFR   Fokker F.VIIb-3m          5262   Marseille(F)            Terug / Top

Motorstoring. Een nieuwe motor werd nagevlogen

   

05.12.1931 PH-AIB   Pander EF 85              40     Twente                  Terug / Top

Landingsgestel beschadigd.

   

06.12.1931 PH-AFO   Fokker F.VIIb-3m          5236   Bangkok(HS)             Terug / Top

    De eerste ramp op de Indië-lijn. En het was er ook een die voor veel opschudding
zorgde, zóveel dat alleen hierover een boek  geschreven kan worden.
Het Siamese ongevallenrapport dat o.l.v. Phya Prakit Kolasastra werd opgemaakt
beschrijft het verloop van het ongeval (min of meer! HD) als volgt:
   
Het KLM-postvliegtuig PH-AFO arriveerde vanuit Alor Star op Donmuang om ongeveer 14
uur op 5 december 1931. Het vliegtuig is een Fokker F.VIIb-3m met drie Gnôme Rhone
Titan motoren van ongeveer 230 PK elk. Het maximum toegestane gewicht is
5250 kg en
bij de laatste vlucht werd het gewicht geschat op
5124 kg. De bemanning bestond uit
vier personen en er waren twee passagiers (M. Delalande en Col. Brinsmead) aan boord.
De start vanaf Alor Star was wat moeizaam geweest maar dat kon toegeschreven worden
aan het doorweekte veld. Te Donmuang verliet M. Delalande het toestel maar er kwamen
twee nieuwe passagiers bij, C. Baudart met als reisdoel Marseille en A. Borg voor
Rangoon.
   
Bij de start waren er dus zeven personen aan boord, de twee piloten in de cockpit,
de drie passagiers, de bwk en de radio-telegrafist in de cabine. Aangezien daar maar
vier stoelen waren, zat de bwk op een kussen achterin. Het toestel was zwaar beladen
maar omdat er minder brandstof aan boord was, was het startgewicht toch minder dan
bij het vertrek van Alor Star, n.l. 5059 kg.

De startaanloop werd begonnen voor hangaar #4 in zuidwaartse richting en dat leverde
een beschikbare baan van 1600 meter op. Er stond een te verwaarlozen Noord-Zuid briesje.

De motoren werden gestart en toen de midden motor aansloeg, zag de start-officier,
Nai Dab Deng Panamond, die een meter of zeven Z-O van de machine stond dat het
noodluik boven de cockpit geopend werd.
Hij gebaarde naar de gezagvoerder dat er iets niet klopte en wees naar het geopende luik.
De gezagvoerder wekte de indruk dat hij de bedoeling begreep, hij keek naar het luik,
maar ondernam verder geen actie. De startofficier drong aan, en hij liep naar het
toestel toe maar toen werd er gebaard dat hij aan de kant moest gaan en begon het
toestel de startaanloop.

Het toestel legde het grootste deel van de beschikbare baan af zonder los te komen.
Toen probeerde de bestuurder kennelijk het toestel op te trekken, het toestel kwam
even los maar zakte in overtrokken toestand terug. Daarna was het al te dicht bij de
rand van het veld om de start nog te kunnen afbreken.

Aan het eind van het veld bevond zich eerst een sloot, dan een aarden dam, iets hoger
van het veld, dan weer een sloot en daarna een rijstveld met ongeveer 50 cm water.

De bestuurder moet de dam vlak voor zich hebben gezien.
Bij zijn laatste poging trok hij opnieuw het hoogteroer op. Het vliegtuig steeg,
doch onvoldoende om van de dam vrij te blijven en de wielen en de staartsteun raakten
de dam met grote kracht.

Het vliegtuig sprong op in de lucht, het landingsgestel brak af en volgens de verklaring
van een daar staande schildwacht werden de motoren #1 en #3 afgesloten.

Het met twee uitgeschakelde motoren, in overtrokken toestand verkerende vliegtuig begon
voorover te duikelen en dat verergerde nog toen de staart tegen een mee buitelende wiel
sloeg.

De neus van de machine raakte de grond met grote kracht op ongeveer 48 meter ten zuiden
van den dam. Het toestel sloeg over de kop en kwam negen meter verder tot stilstand.

Vier inzittenden werden op slag gedood, de eerste bestuurder overleed nog dezelfde dag
terwijl Kolonel Brinsmead later in Australië aan zijn verwondingen overleed.
Alleen de  radiotelegrafist overleefde de crash.
Gezagvoerder:         Th. Wiersma().
Tweede piloot:        J. van Onlangs
().
Boordwerktuigkundige: J.F.O.W. Kotte
().
Radio-telegrafist:    G. van Zadelhoff.
 
Passagiers: Ch.A.A. Baudart(). A. Borg(). H.C. Brinsmead().
 
Terug naar de opsomming "Ernstige ongevallen"
 
Over de in het Siamese rapport genoemde oorzaken van het ongeval ontstond nogal wat
beroering in de Nederlandse pers. Ook al omdat getwijfeld werd aan de bekwaamheid van
een onderzoeksteam uit een land dat zelf geen noemenswaardige luchtvaartindustrie dan
wel -maatschappijen had.
   
    De genoemde oorzaken waren:
 
* Het noodluik boven de bestuurderszitplaatsen was geopend.
* Het vliegtuig was niet correct getrimd om op te stijgen bij de bestaande verdeling
  van de zware belasting.

* Met de wind mee starten heeft een verlengend effect op de startaanloop.
* Het niet afbreken van de start nadat deze na een aanloop 800 à 1000 meter nog geen
  normaal verloop had.

   
Natuurlijk werden in Nederland ook nog eens allerlei onderzoeken gedaan, zoals starten
met geopend noodluik e.d. maar primair werd door de Nederlandse deskundigen ook als
oorzaak genoemd het niet afbreken van de start toen duidelijk werd dat het toestel
slecht loskwam.
In dit verband moet nog genoemd worden het feit dat de gezagvoerder psychisch in een
slechte conditie was, hij leed nl. aan ernstige neerslachtigheid.
Ook hanteerde de KLM destijds een opmerkelijk beloningssysteem: de piloten werden
betaald op basis van een vast bedrag én een vlieggeld, waarbij het laatste het meeste
gewicht in de schaal legde. Deze twee zaken zouden, gecombineerd, aanleiding kunnen
geven tot onjuiste beslissingen.
Allerlei andere feiten dan wel veronderstellingen die de ronde deden zoals de eventuele
overbelasting, motorstoringen, toch nog een landingspoging, e.d. werden na onderzoek
als onjuist gekwalificeerd. Vaak werden die gemotiveerd door de, begrijpelijke, wens van
collega-bemanningen om de oorzaak in de techniek te zoeken.
De technische kwestie i.c. de oorzaak, die het stijgvermogen dusdanig ongunstig
beïnvloedde, dat het vliegtuig niet normaal loskwam, is van secundair belang
.”
   
      Uit een foto-album van Jan Hondong kwamen deze drie unieke foto's tevoorschijn!
                                                      Met dank aan Jan Timmermans van het Graafs Museum.

     
 
     
 
     
 
   
 Het Siamesche onderzoeksrapport zodat uzelf conclusies kunt trekken.                           (Coll. H. Dekker).

NB. De onderzoeksverslagen in het archief van de Raad voor de Luchtvaart zijn geheim. Maar aangezien het archief 

van de Commissie Verhoging Veiligheid Luchtverkeer integraal naar het Nationaal Archief is gebracht en het

"Eindverslag ongeval PH-AFO op 22.8.1927" daarin aanwezig was, kan dit daar geraadpleegd worden.
Het toegangsnummer is 2.16.57.16, .17 en .18.

  

18.12.1931 PH-AGR   Fokker F.VIIb-3m          5187   Marseille(F)            Terug / Top

Motorstoring. Een nieuwe motor werd nagevlogen.

Gezagvoerder: R. Sillevis. Co-piloot: L.A. Brugman. Boordwerktuigkundige: C. den Blanken.

Telegrafist: H. Dené.

   

29.12.1931 PH-#     #                         =      Montlognon(F)           Terug / Top

 Van twee KLM-vliegtuigen die samen een lading van 2600 kg. goud van Amsterdam naar Parijs

 vervoerden, moest één wegens een hevige sneeuwstorm een noodlanding maken in de buurt 

 van Senlis. Het goud werd met een vrachtauto verder getransporteerd.

 De ander was volgens plan op Le Bourget geland.

 

     Bericht in Het Vaderland 30.12.1931. (KB)

    

   

00.00.1931 PH-AHN   Vickers                   =      #                       Terug / Top

Uit het jaarverslag van de Commissie voor Opstijgingen: “Het omhulsel der Hollandia” 

heeft enige reparatie nodig, terwijl de mand der “Neerlandia bij de laatste transporten

ernstig heeft geleden.”


   

Uit de maandverslagen van de RSL blijkt dat er ook keuringen van reparaties aan onderstaande toestellen hebben plaatsgevonden. In hoeverre die het gevolg waren van incidenten kan ik niet beoordelen.

 

Aanvraag       Kenmerk   Type

keuring op

02.09.1931     PH-AEF    Fokker F.VIII

26.10.1931     PH-AEI    Fokker F.VIII

01.12.1931     PH-AIT    Pander EH 120


   

Bij de samenstelling van “Nederlandse Ongevallen en Incidenten 1931"  werden (o.a.) de volgende bronnen geraadpleegd:

Gerard J. Casius; Ronald Dijkstra; Malcolm Fillmore; Frits Gerdessen; Jan Hagens; Harm Jan Hazewinkel, Coen van den Heuvel; Ger van Huizen; Karel Kalkman; Gerrit J. Koning; Evert Jan Leeuw; Clive Lynch; Doewe Pelleboer; Aart van Wijk; Jan Willem de Wijn; Luc Wittemans; 

LUCHTVAARTKENNIS; Maandrapport NVLT (via Jan Evert Leeuw); Nederlandse Vliegtuig Encyclopedie (Hooftman); Het Vliegveld; Niet gepubliceerde Pander-aantekeningen van Fred Zandvliet; Niet gepubliceerd overzicht Indië-vluchten van Henk Lems (via Gerard Casius); Luchtvaart en Luchtpost encyclopedie J.L.C.M. TSchroots e.a.); Dagboek E. Jans (via Gerard J. Casius); Accident Inquiry in the Netherlands (A.A. van Wijk); Nieuwsblad van het Noorden; Het Vaderland.